به گزارش بنکر (Banker)، دادههای شاخص مدیران خرید در دیماه ۱۴۰۴ نشان میدهد اقتصاد ایران وارد مرحلهای عمیقتر و ناپایدارتر از رکود تورمی شده است. کاهش همزمان تقاضا و تولید، افزایش شدید هزینهها و افت محسوس انتظارات فعالان اقتصادی، همگی از شکلگیری یک شوک گسترده و فراتر از نوسانات معمول اقتصادی حکایت دارد.
سقوط شاخص مدیران خرید و بازگشت رکود
شاخص مدیران خرید کل اقتصاد پس از تعدیل فصلی در دیماه به عدد ۴۳.۴ رسید که پایینترین سطح در هفت ماه اخیر محسوب میشود. این رقم به معنای تداوم رکود برای بیستودومین ماه متوالی است. در حالی که طی سه ماه قبل نشانههایی از بهبود نسبی دیده میشد، اما در دیماه این روند متوقف شد و ضعف فعالیتهای اقتصادی بار دیگر تشدید شد.
افت همزمان تولید، تقاضا و اشتغال
بررسی اجزای اصلی شاخص نشان میدهد کاهش فعالیت اقتصادی تنها محدود به یک بخش نبوده است. تولید، سفارشات جدید، موجودی مواد اولیه و اشتغال همگی همزمان کاهش یافتهاند؛ وضعیتی که نشان میدهد هم سمت عرضه و هم سمت تقاضا تحت فشار جدی قرار گرفتهاند.
تولید در پایینترین سطوح ماههای اخیر
شاخص تولید کالا و خدمات با ثبت عدد ۴۴.۳ به کمترین سطح پنجماهه رسید و برای بیش از یکسال و نیم زیر مرز خنثی باقی مانده است. نوسان شدید نرخ ارز، دشواری تأمین مواد اولیه و کمبود منابع مالی، بسیاری از بنگاهها را ناچار به کوچکسازی فعالیت و کاهش تولید کرده است.
فروپاشی تقاضا و افت بیسابقه سفارشات
یکی از هشداردهندهترین نشانههای دیماه، سقوط شدید شاخص سفارشات جدید مشتریان است. این شاخص با عدد ۳۶.۵ به پایینترین سطح در حدود ۷۰ ماه اخیر رسید. تورم بالا، کاهش قدرت خرید خانوارها و نااطمینانی اقتصادی، تقاضا را بهشدت تضعیف کرده و بازار داخلی و حتی صادرات را با کمبود سفارش روبهرو ساخته است.
صادرات زیر فشار محدودیتها
شاخص صادرات کالا و خدمات برای پانزدهمین ماه متوالی زیر سطح خنثی باقی مانده و به کمترین مقدار چندماهه رسیده است. اختلالهای ارتباطی و محدودیتهای ایجادشده در نیمه دوم دیماه، بهویژه در حوزه تعاملات خارجی، روند صادرات و فروش برونمرزی را دشوارتر کرده است.
جهش هزینهها و فشار تورمی سنگین
در سمت عرضه، فشار هزینهای به سطحی کمسابقه رسیده است. شاخص قیمت مواد اولیه و اقلام خریداریشده، بالاترین مقدار ۴۴ ماه گذشته را ثبت کرده و نشان میدهد بنگاهها با جهش شدید هزینهها مواجهاند. حتی در شرایط ضعف تقاضا، تولیدکنندگان برای جبران این فشار ناچار به افزایش قیمت فروش شدهاند و همین موضوع تورم را تشدید کرده است.
کاهش موجودی مواد اولیه و تهدید زنجیره تأمین
موجودی مواد اولیه برای چهاردهمین ماه پیاپی کاهش یافته و خطر اختلال جدی در زنجیره تأمین را افزایش داده است. تداوم این روند، همراه با افزایش قیمت نهادهها و محدودیت عرضه، احتمال توقف خطوط تولید و تعمیق رکود را در ماههای آینده بالا برده است.
افت اشتغال و تعدیل نیروی انسانی
شاخص اشتغال در دیماه به کمترین سطح سهماهه رسید و برای هشتمین ماه متوالی زیر مرز خنثی قرار گرفت. بنگاههایی که با کاهش فروش و افزایش هزینهها روبهرو هستند، برای بقا به تعدیل نیرو و کنترل هزینهها روی آوردهاند؛ روندی که آثار اجتماعی و اقتصادی بلندمدتی بهدنبال دارد.
بدبینی بیسابقه نسبت به آینده اقتصاد
شاخص انتظارات تولید در ماه آینده به پایینترین سطح از آغاز اجرای طرح سقوط کرده است. این بدبینی گسترده نشان میدهد فعالان اقتصادی امیدی به بهبود کوتاهمدت ندارند و حتی سناریوی وخامت بیشتر را محتمل میدانند؛ نشانهای که معمولاً با ورود اقتصاد به دورههای رکودی طولانی همراه است.
وضعیت نگرانکننده بخش صنعت
شاخص مدیران خرید بخش صنعت نیز در دیماه به عدد ۴۳.۰ کاهش یافت که کمترین سطح هفتماهه است. کاهش تولید، افت سفارشات جدید، کاهش موجودی مواد اولیه و ضعف اشتغال تقریباً در تمام صنایع مشاهده شده و نگرانیها درباره تعطیلی واحدهای تولیدی را افزایش داده است.
هشدار جدی به سیاستگذاران
مجموع دادههای دیماه ۱۴۰۴ نشان میدهد اقتصاد ایران با ترکیبی از افت تقاضا، کاهش تولید، فشار شدید هزینهای و بدبینی گسترده فعالان اقتصادی مواجه شده است. این وضعیت بیش از آنکه یک نوسان مقطعی باشد، نشانه بروز یک شوک فراگیر و ساختاری است. در صورت تداوم شرایط فعلی بدون مداخله مؤثر، خطر تبدیل رکود کنونی به رکودی عمیق و طولانیمدت افزایش خواهد یافت.
دیدگاهها