گام سوم در ژنو؛ سرنوشت توافق کجا رقم می‌خورد

به گزارش بنکر (Banker)، دور سوم مذاکرات هسته‌ای غیرمستقیم میان ایران و آمریکا امروز پنجشنبه هفتم اسفندماه ۱۴۰۴ در شهر ژنو برگزار شد؛ نشستی که همچون دو دور قبلی با میانجی‌گری عمان و در محل سفارت این کشور انجام گرفت.

ریاست هیأت ایرانی را سیدعباس عراقچی وزیر امور خارجه برعهده دارد و در سوی مقابل، هدایت تیم آمریکایی با استیو ویتکاف نماینده ویژه رئیس‌جمهور آمریکا است. نقش واسطه نیز همچنان بر عهده بدر البوسعیدی وزیر امور خارجه عمان است که طی ماه‌های اخیر تلاش کرده مسیر گفت‌وگوها را باز نگه دارد.

این دور از مذاکرات در شرایطی برگزار می‌شود که دو طرف از «پیشرفت‌های نسبی» در نشست‌های قبلی سخن گفته‌اند، اما همچنان اختلاف‌نظرهایی در برخی محورهای کلیدی پابرجاست.

رایزنی‌های مقدماتی در مسقط

هیأت ایرانی شامگاه چهارشنبه وارد مسقط شد تا پیش از آغاز رسمی گفت‌وگوها، هماهنگی‌های لازم با طرف عمانی انجام شود. نخستین دیدار رسمی این دور، نشست دوجانبه عراقچی و البوسعیدی بود؛ دیداری که در آن چارچوب‌های مورد نظر تهران درباره موضوع هسته‌ای و به‌ویژه مسئله رفع تحریم‌ها تشریح شد.

به گفته منابع دیپلماتیک، ایران در این گفت‌وگوها بر چند محور اصلی تأکید کرده است:

تمرکز بر توافقی متوازن و قابل اجرا

تهران خواهان توافقی است که همزمان با محدودیت‌های هسته‌ای، رفع مؤثر و قابل راستی‌آزمایی تحریم‌ها را تضمین کند. از نگاه مقامات ایرانی، هرگونه توافق جدید باید از تجربه‌های گذشته درس بگیرد و از ابهام‌های اجرایی دور باشد.

ضرورت پرهیز از مواضع متناقض

وزیر امور خارجه ایران در این دیدار تصریح کرده که موفقیت روند جاری منوط به جدیت طرف مقابل و خودداری از اتخاذ مواضع متضاد در رسانه و میز مذاکره است. او تأکید کرده است که دیپلماسی زمانی نتیجه می‌دهد که اراده سیاسی واقعی پشت آن قرار داشته باشد.

در مقابل، وزیر خارجه عمان نیز ضمن تمجید از رویکرد دیپلماتیک ایران، بر آمادگی کشورش برای ادامه نقش تسهیل‌گرانه تأکید کرده و ابراز امیدواری کرده است که این مرحله از گفت‌وگوها بتواند به نتایجی ملموس منجر شود.

 سیگنال‌های سیاسی واشنگتن

همزمان با آغاز نشست‌ها، تیم آمریکایی نیز وارد ژنو شد. استیو ویتکاف که به عنوان نماینده ویژه دولت آمریکا در این مذاکرات حضور دارد، مأموریت دارد دیدگاه‌های واشنگتن را در چارچوبی مشخص دنبال کند.

این مذاکرات در دوره ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ انجام می‌شود؛ دوره‌ای که رویکردی متفاوت نسبت به توافق‌های پیشین هسته‌ای داشته است. با این حال، منابع آمریکایی از «آمادگی برای بررسی راه‌حل‌های عملی» سخن گفته‌اند.

اظهارات عراقچی

سیدعباس عراقچی در گفت‌وگو با رسانه‌های بین‌المللی از جمله «ایندیا تودی» تأکید کرده است که دستیابی به توافقی عادلانه و متوازن کاملاً امکان‌پذیر است. او گفته است تجربه دو دور گذشته نشان می‌دهد که می‌توان بر اساس تفاهم‌های اولیه، به چارچوبی قابل اتکا دست یافت.

با این حال، وی تصریح کرده که ایران در کنار پیگیری دیپلماسی، آمادگی کامل دفاعی خود را نیز حفظ کرده است. این موضع‌گیری را می‌توان تلاشی برای ارسال پیام همزمان به داخل و خارج از کشور دانست؛ پیامی مبنی بر اینکه مذاکره از موضع ضعف انجام نمی‌شود.

او پیش‌تر نیز در شبکه اجتماعی ایکس نوشته بود که توافق در دسترس است، به شرط آنکه دیپلماسی در اولویت قرار گیرد و همه طرف‌ها از اقدامات تنش‌زا فاصله بگیرند.

 از مسقط تا ژنو

دور نخست این گفت‌وگوها ۱۷ بهمن‌ماه ۱۴۰۴ در مسقط برگزار شد و دومین نشست نیز ۲۸ بهمن‌ماه در ژنو انجام گرفت. به گفته سخنگوی وزارت امور خارجه، در حال حاضر تیم ایرانی در حال تدوین و جمع‌بندی دیدگاه‌های خود درباره همه عناصر یک توافق احتمالی است.

در همین چارچوب، عراقچی پیش‌تر در گفت‌وگویی با شبکه سی‌بی‌اس آمریکا اعلام کرده بود که کار بر روی عناصر یک توافق و حتی پیش‌نویس متن آغاز شده است. به گفته او، هدف این است که وقتی مذاکرات وارد مرحله رسمی چانه‌زنی روی متن شود، طرفین از آمادگی کافی برخوردار باشند.

پس از پایان دور دوم، وزیر امور خارجه ایران از «مسیر روشن‌تر» نسبت به گذشته سخن گفته و ابراز امیدواری کرده بود که با وجود فاصله مواضع، اصول راهنمای مشترکی برای ادامه کار شکل گرفته است.

سایه تنش‌های نظامی بر روند مذاکرات

روند فعلی مذاکرات در حالی ادامه دارد که در ماه‌های گذشته تنش‌های نظامی قابل توجهی نیز رخ داده است. در میانه دورهای پیشین گفت‌وگو، حملاتی علیه تأسیسات هسته‌ای ایران صورت گرفت که فضای دیپلماتیک را به شدت تحت تأثیر قرار داد.

در آن مقطع، برنامه‌ریزی برای برگزاری دور جدیدی از مذاکرات انجام شده بود، اما تحولات میدانی عملاً روند را متوقف کرد. اکنون ازسرگیری گفت‌وگوها نشان می‌دهد که هر دو طرف، با وجود بی‌اعتمادی‌های جدی، همچنان گزینه دیپلماسی را کنار نگذاشته‌اند.

کلید رسیدن به توافق

مجید تخت‌روانچی، معاون سیاسی وزیر امور خارجه، پیش از آغاز این دور از مذاکرات اعلام کرده بود که ایران آماده است در صورت وجود اراده سیاسی متقابل، در کوتاه‌ترین زمان ممکن به توافق برسد. به گفته او، موضوع مذاکرات مشخصاً مسئله هسته‌ای و رفع تحریم‌هاست و قرار نیست دستورکار جدیدی به آن افزوده شود.

از نگاه ناظران، مهم‌ترین چالش پیش‌رو، تبدیل تفاهم‌های کلی به تعهدات دقیق و قابل اجراست؛ مرحله‌ای که معمولاً پیچیده‌ترین بخش هر مذاکره محسوب می‌شود. تعیین جدول زمانی، نحوه راستی‌آزمایی و تضمین اجرای تعهدات از جمله موضوعاتی است که می‌تواند مسیر را دشوار کند.

چشم‌انداز دور سوم

دور سوم مذاکرات هسته‌ای ایران و آمریکا در ژنو را می‌توان نقطه‌ای تعیین‌کننده در روند جاری دانست. اگرچه دو طرف از پیشرفت‌هایی سخن گفته‌اند، اما تجربه‌های گذشته نشان داده که فاصله میان «تفاهم اولیه» و «توافق نهایی» گاه بسیار طولانی است.

در شرایط فعلی، چند سناریو قابل تصور است:

1. حرکت به سمت چارچوب توافق اولیه: در این حالت، طرفین بر سر اصول کلی به تفاهم می‌رسند و وارد مرحله نگارش رسمی متن می‌شوند.

2. ادامه مذاکرات فرسایشی: گفت‌وگوها ادامه می‌یابد، اما بدون دستیابی به نتیجه‌ای ملموس در کوتاه‌مدت.

3. بازگشت به فضای تنش: در صورت بروز اختلافات جدی یا تحولات میدانی پیش‌بینی‌نشده، احتمال توقف دوباره مذاکرات نیز وجود دارد.

با این حال، پیام‌های رسمی منتشرشده از سوی دو طرف نشان می‌دهد که فعلاً اراده‌ای برای حفظ مسیر دیپلماسی وجود دارد.

جمع‌بندی

دور سوم مذاکرات هسته‌ای ایران و آمریکا در ژنو، در ادامه سلسله نشست‌هایی برگزار می‌شود که هدف آن دستیابی به توافقی متوازن درباره برنامه هسته‌ای ایران و رفع تحریم‌هاست. حضور فعال عمان به عنوان میانجی، تأکید تهران بر رفع مؤثر تحریم‌ها و اعلام آمادگی واشنگتن برای بررسی راه‌حل‌های جدید، همگی نشان‌دهنده تلاشی تازه برای شکستن بن‌بست‌های گذشته است.

اکنون نگاه‌ها به نتایج این دور از گفت‌وگوها دوخته شده است؛ نشستی که می‌تواند مسیر آینده روابط تهران و واشنگتن را در حوزه هسته‌ای مشخص‌تر کند.