به گزارش بنکر (Banker)، خیلی ساده بگویم: مشکل اقتصاد ایران فقط این نیست که نقدینگی بزرگ شده است. مشکل مهمتر این است که آن بخش از نقدینگی که آماده خرج شدن است، خیلی سریعتر از بقیه رشد کرده. انگار نه یک سد آب پشت دیوار، بلکه آبی که دارد از سد سرریز میکند.
بیایید با اعداد شروع کنیم. حجم نقدینگی ایران از ۴,۸۳۲ همت در سال ۱۴۰۰ به حدود ۱۳,۵۳۴ همت در پاییز ۱۴۰۴ رسیده است. یعنی در کمتر از چهار سال، بیش از ۸,۷۰۰ همت به نقدینگی اضافه شده و حجم آن حدود ۱۸۰ درصد رشد کرده است.
اما این فقط داستان حجم است. داستان اصلی جای دیگری است.
رشد سریع پول
نقدینگی از دو بخش تشکیل میشود: پول (اسکناس و سپردههای دیداری که هر لحظه قابل برداشت است) و شبهپول (سپردههای مدتدار که نقد کردنشان سختتر است).
اتفاق مهم این است:
-
پول از ۹۸۶ همت به ۳,۳۸۵ همت رسیده؛ یعنی ۲۴۳ درصد رشد
-
شبهپول از ۳,۸۴۵ همت به ۱۰,۱۴۹ همت رسیده؛ یعنی ۱۶۴ درصد رشد
پس پول خیلی تندتر از شبهپول افزایش یافته است. نتیجه؟ نسبت پول به نقدینگی از ۲۰.۴ درصد به حدود ۲۵ درصد رسیده است.
سیالیت نقدینگی یعنی چه؟
همه نقدینگی به یک اندازه تورمزا نیست. تفاوت بزرگ بین پول و شبهپول در این است:
-
شبهپول معمولاً در سپردههای مدتدار میماند و تحرک کمی دارد
-
پول (به ویژه سپردههای دیداری) میتواند سریعاً به سمت بازار کالا، ارز، طلا، مسکن و سایر داراییها حرکت کند
وقتی سهم پول از نقدینگی بالا میرود، یعنی بخش آماده هزینه و آماده انتقال نقدینگی بزرگتر شده است. این یعنی در شرایط نااطمینانی، سرعت تبدیل نقدینگی به تقاضا بالا میرود و فشار تورمی تشدید میشود.
این شاخص به تنهایی علت تورم نیست، اما نشان میدهد ظرفیت نقدینگی برای اثرگذاری سریعتر بر قیمتها افزایش یافته است.
نوسانات نسبت پول به نقدینگی
مقایسه فصلی نشان میدهد این نسبت در نوسان بوده، اما روند بلندمدت آن صعودی است:
| سال | نسبت پول به نقدینگی |
|---|---|
| ۱۴۰۰ | ۲۰.۴ درصد |
| ۱۴۰۱ | ۲۵.۷ درصد |
| ۱۴۰۲ | ۲۴.۳ درصد |
| ۱۴۰۳ | ۲۵.۹ درصد |
| پاییز ۱۴۰۴ | حدود ۲۵ درصد |
نکته جالب: در پاییز ۱۴۰۴، این نسبت از ۲۴.۴ درصد در پاییز ۱۴۰۳ به حدود ۲۵ درصد افزایش یافته است. یعنی روند صعودی دوباره شروع شده.
بخش عمده پول زیر تشک نیست
خیلیها فکر میکنند افزایش پول یعنی مردم پول نقد بیشتری زیر تشک دارند. اما اشتباه میکنند.
در پاییز ۱۴۰۴، از مجموع ۳,۳۸۵ همت پول:
-
اسکناس و مسکوک در دست اشخاص: ۲۲۳ همت (رشد ۱۵۸ درصدی نسبت به ۱۴۰۰)
-
سپردههای دیداری: ۳,۱۶۲ همت (رشد ۲۵۱ درصدی)
یعنی بیش از ۹۳ درصد پول در قالب سپردههای قابل برداشت و انتقال بانکی قرار دارد. این یعنی این پول با یک کلیک یا یک پیامک میتواند جابهجا شود و وارد بازارهای مختلف گردد.
هشدار برای تورم و بازارها
این ترکیب اهمیت زیادی دارد. سپرده دیداری میتواند با سرعت بیشتری به تقاضای مصرفی یا تقاضای دارایی تبدیل شود. از همین زاویه، افزایش سیالیت نقدینگی میتواند فشار بالقوه بیشتری بر تورم و بازارها ایجاد کند.
به زبان ساده:
-
پول زیادی در حسابها نشسته
-
این پول آماده حرکت است
-
اگر مردم یکباره تصمیم بگیرند این پول را خرج کنند یا به سمت طلا، ارز، مسکن و خودرو ببرند، قیمتها جهش میکنند
چه باید کرد؟
این دادهها یک زنگ خطر است. اقتصاد ایران نه فقط با حجم بالای نقدینگی، که با نقدینگی فوقالعاده سیال مواجه است. در شرایط نااطمینانی سیاسی یا اقتصادی، این سیالیت میتواند مثل بنزین روی آتش تورم عمل کند.
مسئولان باید:
۱. نرخ سود سپردهها را به گونهای تنظیم کنند که نگهداری پول در حسابهای دیداری جذابیت کمتری داشته باشد
۲. بازارهای سرمایهگذاری را توسعه دهند تا پول سرگردان به سمت تولید هدایت شود
۳. شفافیت اقتصادی را افزایش دهند تا انتظارات تورمی کنترل شود
وگرنه، این سیل پول آماده حرکت، روزی سدها را خواهد شکست.
تعاریف اصطلاحات
۱- سپردههای دیداری (Demand Deposits) نوعی حساب بانکی است که شما میتوانید هر زمان که بخواهید و بدون هیچ محدودیتی پول خود را از آن برداشت کنید یا به دیگران انتقال دهید.
۲- پول به آن بخش از نقدینگی گفته میشود که بلافاصله و بدون هیچ محدودیتی قابل استفاده برای خرید کالا و خدمات است.
۳- شبهپول به آن بخش از نقدینگی گفته میشود که قابل تبدیل فوری به پول نقد نیست و برای برداشت نیاز به طی کردن فرآیندی (مانند اخطار قبلی یا تحمل جریمه) دارد.
به زبان سادهتر: نقدینگی یعنی تمام پول هایی که در اقتصاد وجود دارد و ممکن است روزی خرج شود.
دیدگاهها