ریسک‌های نوظهور، ترازنامه بانک‌ها را تهدید می‌کنند

به گزارش بنکر، محمد نادعلی، در سی‌وششمین همایش بانکداری اسلامی این را گفت. او با تبیین پیوند مفاهیم بانکداری اسلامی، اقتصاد مقاومتی، تأمین مالی و ریسک‌های نوظهور، تأکید کرد که نظام تأمین مالی باید به‌گونه‌ای طراحی شود که تاب‌آوری شبکه بانکی و بخش تولید را تضمین کند.

شرایط متغیر اقتصادی و ظهور ریسک‌های نوین، بانک‌ها را ناگزیر از تغییر کرده است. نادعلی معتقد است شبکه بانکی باید به‌صورت تدریجی از الگوی سنتی تسهیلات‌محوری و وثیقه‌محوری فاصله بگیرد. جایگزین آن چیست؟ تأمین مالی زنجیره‌ای و اعتبارسنجی داده‌محور.

نکته کلیدی، اینکه روش سنتی شاید در شرایط پایدار اقتصادی کارآمد باشد؛ اما در اقتصادی که با نوسانات ارزی، محدودیت‌های تجاری و شوک‌های بیرونی مواجه است، این روش ریسک فعالان اقتصادی را به ترازنامه بانک‌ها منتقل می‌کند.

 تغییر نگرش در تأمین مالی

دومین محور اصلاحی که نادعلی به آن اشاره کرد، تغییر نگرش از تأمین مالی بنگاه‌محور به تأمین مالی زنجیره تولید است. در نگاه مدرن، بانک نباید صرفاً یک بنگاه مجزا را تأمین مالی کند.

کل حلقه زنجیره ارزش باید به‌صورت یکپارچه دیده شود. تأمین‌کننده، تولیدکننده، توزیع‌کننده و مصرف‌کننده نهایی. در این الگو، گردش مالی، ظرفیت واقعی زنجیره و توان بازپرداخت جمعی آن مبنای عمل قرار می‌گیرد.

عضو هیئت عالی بانک مرکزی به چالش‌های اعتبارسنجی سنتی هم اشاره کرد. تکیه محض بر وثایق فیزیکی در نظام تأمین مالی بانک‌محور، موجب شده بنگاه‌های دارای طرح‌های موجه اقتصادی اما فاقد وثیقه ملکی کافی – به‌ویژه بنگاه‌های کوچک و متوسط – از دسترسی به منابع محروم بمانند.

راهکار جهانی و کارآمد؟ حرکت به سمت اعتبارسنجی داده‌محور. جایی که موقعیت پروژه در زنجیره ارزش، جریان گردش مالی، حجم فروش و رفتار مالی واقعی بنگاه ملاک ارزیابی ریسک قرار می‌گیرد.

ریسک‌های نوظهور

نادعلی به تغییر ماهیت ریسک‌ها هم اشاره کرد. بانک‌ها امروز علاوه بر ریسک‌های سنتی – نقدینگی، بازار و اعتباری – با ریسک‌های نوظهوری مواجه‌اند. ریسک‌های ژئوپلیتیک، نوسانات ارزی، شوک‌های اقلیمی و تهدیدات سایبری.

عدم شناسایی و مدل‌سازی صحیح این متغیرها، بحران‌های بخش واقعی را مستقیم به ترازنامه بانک‌ها منتقل می‌کند. ازاین‌رو، افزایش سرمایه بانک‌ها متناسب با این ریسک‌ها یک ضرورت انکارناپذیر است.

جالب آنکه، نادعلی پنج مؤلفه بنیادین برای نظام مالی تاب‌آور برشمرد: تنوع در ابزارها، تمرکز بر زنجیره تولید، مبتنی بودن بر داده، ریسک‌محوری و اتصال مستقیم به بخش واقعی اقتصاد.

پیوند سیاست پولی و تأمین مالی تولید

روح بانکداری اسلامی، مشارکت واقعی در اقتصاد است. نه صرفاً الصاق قراردادهای صوری. نادعلی با تأکید بر این نکته یادآور شد که بانک مرکزی در همین راستا ابزارهای نوین مبتنی بر بخش واقعی را توسعه داده است. برات الکترونیک و اوراق گام. ابزارهایی که باید کاربردشان گسترش یابد.

سیاست‌گذاری پولی و اعتباری نباید صرفاً بر پایه متغیرهای اسمی و پولی محض تدوین شود… بلکه باید همواره پیوند وثیق و مستقیمی میان سیاست‌های پولی و الزامات تأمین مالی بخش واقعی تولید و اشتغال وجود داشته باشد. این، شاید مهم‌ترین پیام سخنان عضو هیئت عالی بانک مرکزی بود.