تقاضای بانک‌ها ۲۱ درصد رشد کرد؛ پذیرش ۷۳.۶ درصد افت

به گزارش بنکر، متوسط اعتبار پذیرفته‌شده در حراج‌های بازار باز از حدود ۲۶۵ همت در فروردین ۱۴۰۵ به ۷۰ همت در شهریور کاهش یافت. در همین فاصله، متوسط سفارش‌های ارسالی بانک‌ها از ۳۳۱ به ۴۰۱ همت رسید.

این تغییر، سهم ریپوی پذیرفته‌شده از مجموع سفارش‌ها را از حدود ۸۰ درصد در فروردین به ۱۷.۵ درصد در شهریور رساند. به زبان ساده، فاصله میان تقاضای بانک‌ها و آنچه بانک مرکزی پذیرفته، به‌شدت بیشتر شده است.

بررسی داده‌های عملیات اجرایی سیاست پولی بانک مرکزی نشان می‌دهد متوسط حجم توافق بازخرید پذیرفته‌شده در هر حراج طی این فاصله ۷۳.۶ درصد کاهش یافته است. اما متوسط تقاضای ثبت‌شده حدود ۲۱.۱ درصد بیشتر شده است.

ریپو یا توافق بازخرید، در عمل تزریق موقت نقدینگی به بانک‌هاست. بانک مرکزی در این عملیات، اوراق بانک‌ها را می‌خرد و متعهد می‌شود در موعد قرارداد، همان اوراق را بازفروشی کند.

مسیر پذیرش

متوسط پذیرش در اردیبهشت ۱۶۵ همت و در خرداد ۱۳۰ همت بود. سپس در تیر به ۵۶ همت رسید و در مرداد و شهریور به‌ترتیب ۶۲.۵ و ۷۰ همت ثبت شد.

در فروردین ۱۴۰۵، سه حراج بازار باز در داده‌های مورد بررسی ثبت شده است. حجم ریپوی پذیرفته‌شده در این حراج‌ها به‌ترتیب ۳۵۹.۲، ۲۲۵.۱۱ و ۲۱۰ همت بود و متوسط پذیرش در هر حراج به ۲۶۴.۷۷ همت رسید. در مقابل، متوسط سفارش‌های ارسالی بانک‌ها ۳۳۱.۰۲ همت ثبت شد. بر این اساس، نسبت مجموع پذیرش به مجموع سفارش‌های ماه حدود ۸۰ درصد بود.

در اردیبهشت، متوسط تقاضا به ۲۹۷.۱۳ همت کاهش یافت و متوسط پذیرش نیز به ۱۶۵ همت رسید. در خرداد، جهت تقاضا تغییر کرد و متوسط سفارش‌ها تا ۳۶۵.۰۹ همت بالا رفت. اما پذیرش هر چهار حراج این ماه روی ۱۳۰ همت ماند.

کاهش متوسط پذیرش در تیر ادامه یافت و این رقم به ۵۶ همت رسید. حجم قراردادهای پذیرفته‌شده در پنج حراج تیر از ۷۰ همت در ابتدای ماه به ۴۰ همت در پایان ماه تغییر کرد.

سپس متوسط پذیرش در مرداد به ۶۲.۵ همت افزایش یافت و در شهریور، هر پنج حراج با پذیرش ۷۰ همت انجام شد. بنابراین، مسیر پذیرش در نیمه نخست سال شامل کاهش تا تیر و افزایش محدود در دو ماه بعد بوده است. با وجود این افزایش، متوسط شهریور همچنان حدود ۱۹۴.۸ همت کمتر از فروردین قرار دارد.

فاصله تقاضا و پذیرش به ۳۳۱ همت رسید

متوسط سفارش‌های ارسالی بانک‌ها در فروردین ۳۳۱.۰۲ همت بود و در اردیبهشت به ۲۹۷.۱۳ همت رسید. پس از این کاهش، متوسط تقاضا در خرداد به ۳۶۵.۰۹ همت افزایش یافت.

در تیر و مرداد نیز این رقم به‌ترتیب ۳۸۶.۳۰ و ۳۸۶.۶۳ همت ثبت شد و در شهریور تا ۴۰۱.۰۲ همت بالا رفت. مقایسه ابتدا و انتهای این دوره نشان می‌دهد متوسط سفارش‌ها حدود ۷۰ همت افزایش یافته است.

هم‌زمان، فاصله متوسط تقاضا و متوسط پذیرش از حدود ۶۶.۳ همت در فروردین به ۳۳۱ همت در شهریور رسید. این فاصله، حجم سفارش‌های پذیرفته‌نشده در حراج را نشان می‌دهد.

در میان حراج‌های نیمه نخست سال، بیشترین سفارش ثبت‌شده به ۲۵ خرداد تعلق داشت. بانک‌ها در آن روز ۵۳۴.۱۳ همت سفارش ارسال کردند و ۱۳۰ همت آن پذیرفته شد. در ۲۶ مرداد نیز تقاضا به ۴۸۳.۱۲ همت رسید، در حالی که پذیرش ۶۰ همت بود.

در حراج ۲۰ مهر، حجم سفارش‌ها نسبت به این دو مقطع پایین‌تر و برابر ۲۹۲.۹۹ همت بود. با پذیرش ۷۰ همت، فاصله دو رقم به ۲۲۲.۹۹ همت رسید. سهم پذیرش در این حراج ۲۳.۹ درصد بود. با این حال، سفارش‌های پذیرفته‌نشده به‌تنهایی میزان نیاز تأمین‌نشده بانک‌ها از تمام مسیرهای دسترسی به منابع را مشخص نمی‌کند.

خرید قطعی اوراق؛ تصویر عملیات را کامل‌تر می‌کند

در دو حراج پایانی شهریور، علاوه بر توافق بازخرید، خرید قطعی اوراق نیز در داده‌ها ثبت شده است. در ۲۳ شهریور، بانک مرکزی ۱۹.۵۲ همت خرید قطعی انجام داد و ۷۰ همت ریپو پذیرفت. مجموع مبلغ این دو عملیات به ۸۹.۵۲ همت رسید.

در ۳۱ شهریور نیز ۲.۰۶ همت خرید قطعی در کنار ۷۰ همت ریپو ثبت شد؛ مجموعاً ۷۲.۰۶ همت. این ترکیب نشان می‌دهد یکسان بودن رقم ریپو در دو حراج، الزاماً به معنای یکسان بودن کل مبلغ عملیات نیست.

خرید قطعی و توافق بازخرید از نظر سررسید تفاوت دارند. توافق بازخرید با تعهد معامله معکوس در موعد قرارداد همراه است. اما خرید قطعی چنین سررسیدی برای بازگشت همان معامله ندارد.

داده‌های سال ۱۴۰۳ نیز تغییر ترکیب سررسیدها را نشان می‌دهد. در حراج ۲۷ خرداد، قراردادهای ۸ و ۸۵ روزه کنار یکدیگر ثبت شده‌اند و در هفته‌های بعد نیز قراردادهای کوتاه‌تر و بلندتر هم‌زمان وجود داشته‌اند. در چنین وضعیتی، بخشی از منابع قراردادهای قبلی همچنان در اختیار بانک‌ها باقی می‌ماند.