فوری | اسکناس ایرانی در افغانستان خریدار دارد؛ چرا؟

|
مطالعه ۳ دقیقه

مدیرکل گمرک مرزی دوغارون-تایباد اعلام کرد از ابتدای سال جاری تاکنون ۱۸۰۰ میلیارد ریال، معادل ۱۸۰ میلیارد تومان، پول قاچاق در این مرز کشف شده است. این رقم در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته حدود ۱۵ برابر افزایش داشته است.

به گزارش بنکر، ۶۰ درصد این کشفیات در بار مسافران و ۴۰ درصد در ناوگان حمل‌ونقل شناسایی شده است.

در یکی از پرونده‌ها نیز محموله‌ای به ارزش ۳۲۰ میلیارد ریال کشف شد که به شکل حرفه‌ای در میان کالاهای صادراتی جاسازی شده بود. حدود ۹۰ درصد مبالغ کشف‌شده مربوط به اتباع افغانستانی است.

در همین حال، معمای دسترسی شهروندان به اسکناس‌های درشت همچنان باقی است. اسکناس‌های ۵۰۰ هزار تومانی و یک‌میلیون تومانی از اسفند سال گذشته وارد چرخه نقدینگی شدند، اما در شهرهایی مانند مشهد دریافت این اسکناس‌ها از شعب بانکی و خودپردازها برای مردم عادی دشوار است.

در مقابل، گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد همین اسکناس‌ها در بازارهای آن سوی مرزهای شرقی، به‌ویژه در صرافی‌های هرات، با قیمت و شرایط متفاوتی معامله می‌شوند. برای هر یک‌میلیون تومان اسکناس نقدی ایرانی، علاوه بر ارزش ریالی، مبلغی به عنوان پاداش پرداخت می‌شود.

سؤال اصلی اینجاست: اسکناس‌ها از کجا تأمین می‌شوند؟

از یک سو عرضه اسکناس درشت در شعب بانکی محدود است و از سوی دیگر کشفیات مرزی از خروج محموله‌های بسیار بزرگ حکایت دارد.

مقامات محلی و دبیر شورای هماهنگی بانک‌های خراسان رضوی، مشارکت مستقیم کارکنان بانک‌ها یا توزیع سازمان‌یافته اسکناس از سوی شبکه بانکی را رد کرده‌اند.

یکی از فرضیه‌ها، خروج اسکناس از مسیرهایی خارج از شبکه معمول توزیع بانکی است. فرضیه دیگر، استفاده از شبکه‌های سازمان‌یافته برای جمع‌آوری و انتقال اسکناس و جاسازی آن در کالاهای صادراتی است.

نکته مهم: با وجود کشفیات انجام‌شده، گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد خروج اسکناس ایرانی به سمت افغانستان همچنان ادامه دارد. برخی مدیران امنیتی استان نیز این موضوع را تأیید کرده‌اند.

دلایل خرید اسکناس ایرانی

خرید اسکناس ایرانی در افغانستان چند دلیل روشن دارد. این دلایل را می‌توان در سه دسته خلاصه کرد:

۱. نیاز به پرداخت نقدی و ردیابی‌ناپذیری

بخش زیادی از معاملات مرزی، به‌ویژه تجارت سوخت و کالاهای غیررسمی، به پول نقد نیاز دارد. نقل‌وانتقال بانکی برای این نوع معاملات یا ممکن نیست یا با محدودیت و نظارت همراه است. اسکناس نقدی این مزیت را دارد که ردیابی‌اش سخت‌تر است و می‌تواند بدون ردپای بانکی جابه‌جا شود .

۲. اختلاف قیمت نقد و بانکی

در بازار افغانستان، اسکناس فیزیکی تومان با قیمت بالاتری از انتقال بانکی معامله می‌شود. مثلاً هر یک میلیون تومان نقدی بین ۵۹۰ تا ۶۰۰ افغانی خرید و فروش می‌شود، در حالی که همین مبلغ از طریق کارت به کارت فقط حدود ۳۹۰ افغانی ارزش دارد . این شکاف قیمتی حدود ۵۰ درصدی، انگیزه سوداگرانه قوی‌ای برای خروج فیزیکی اسکناس ایجاد می‌کند.

۳. سوداگران و صرافی‌های مرزی

صرافی‌های هرات خریداران اصلی این اسکناس‌ها هستند. آن‌ها به ازای هر یک میلیون تومان نقدی، علاوه بر ارزش پایه، مبلغی به عنوان حق مرغوبیت (حدود ۳۰ افغانی) پرداخت می‌کنند . سپس همان پول را با سود بالاتر به شهروندان افغانستانی که قصد سفر یا تجارت در ایران دارند، می‌فروشند.

دیدگاه‌ها


کلیه حقوق مادی و معنوی محفوظ و متعلق به بانکداران ۲۴ می باشد و استفاده از مطالب تنها با ذکر منبع بلامانع است.