به گزارش بنکر، وقتی خبر کاهش تورم منتشر میشود، خیلیها یک برداشت ساده دارند: پس قیمتها باید پایین آمده باشد.
اما این برداشت درست نیست.
آلبرت بغزیان، کارشناس اقتصادی، در گفتوگو با ایسنا درباره وضعیت تورم، آمار تیرماه و برنامههای اعلامشده بانک مرکزی برای مهار آن توضیح داد که کاهش نرخ تورم الزاماً به معنی کاهش قیمت کالاها نیست.
به گفته او، ممکن است فقط سرعت رشد قیمتها کمتر شده باشد. قیمتها اما همچنان بالا میروند.
بغزیان معتقد است عوامل ایجاد تورم چندان ناشناخته نیستند. هر کشوری ممکن است با تورم مواجه شود، اما برای پیدا کردن علت آن میتوان سراغ متغیرهای مشخص اقتصادی رفت.
او برای نمونه به اروپا اشاره کرد. افزایش قیمت سوخت و بنزین در ماههای گذشته روی برخی صنایع، از جمله حملونقل، اثر گذاشته است. بنابراین اگر قیمت سوخت کاهش پیدا کند و مسئله تنگه هرمز هم حل شود، بخشی از فشار تورمی در این بخش کاهش خواهد یافت.
در ایران اما فهرست عوامل متفاوت است.
ناترازی بانکها، اضافهبرداشت، کسری ارز ترجیحی، احتکار، انحصار، بازار آزاد، افزایش قیمت تمامشده و قیمتگذاری دستوری؛ بغزیان این موارد را بخشی از عوامل مؤثر بر تورم میداند.
اینها هم عوامل تازهای نیستند. سالهاست درباره آنها صحبت میشود و احتمالاً در سالهای آینده نیز وجود خواهند داشت. فقط سهم هرکدام در دورههای مختلف تغییر میکند.
بغزیان با اشاره به اظهارات اخیر وزیر اقتصاد درباره عوامل تورم گفت تعجب میکند که چرا دوباره درباره مسائلی صحبت میشود که سالهاست شناخته شدهاند.
سؤال اصلی از نگاه او این است: چرا جلوی این عوامل گرفته نمیشود؟
مثلاً وقتی اضافهبرداشت بانکها در اختیار بانک مرکزی است، چرا باید اجازه اضافهبرداشت داده شود؟
مردم کاهش قیمت میخواهند
بغزیان در ادامه به تفاوت مهم میان «کاهش تورم» و «کاهش قیمت» پرداخت.
اگر تورم پایین آمده باشد، به این معنی نیست که کالاها ارزان شدهاند. تنها سرعت افزایش قیمت کمتر شده است.
فرض کنید قیمت یک کالا در یک دوره زمانی بهشدت افزایش پیدا کرده است. طبیعی است که در ماههای بعد، اگر افزایش تازهای رخ ندهد، نرخ تورم ماهانه کوچکتر شود. اثر افزایش قبلی هم بهتدریج در آمار هفتهها و ماههای بعد پخش میشود.
اما قیمت همان کالا پایین نیامده است.
این همان نکتهای است که از نگاه بغزیان باید برای مردم روشن شود. او میگوید مردم دنبال کاهش قیمت هستند؛ یعنی تورم منفی.
پس اگر سرعت رشد قیمتها کم شود ولی قیمتها همچنان افزایش داشته باشند، نمیتوان گفت کالاها ارزان شدهاند.
با این حال، بغزیان معتقد است کاهش سرعت رشد قیمتها کاملاً امکانپذیر است. حتی میتوان از همین حالا این سرعت را به صفر رساند؛ یعنی کالاهایی که امروز قیمت مشخصی دارند، از فردا دیگر گران نشوند.
اما چه چیزی باعث میشود قیمت یک کالا از دیروز تا امروز ناگهان بالا برود؟
بغزیان این پرسش را مطرح میکند و میگوید آیا هر بار که قیمتها افزایش پیدا میکنند، یک بحران خارجی یا تشدید تحریمها رخ داده است؟
اگر چنین اتفاقی نیفتاده، پس باید بخشی از علت را در داخل اقتصاد جستوجو کرد.
به گفته این کارشناس اقتصادی، برخی نهادها قیمت محصولات خود را افزایش میدهند و همین موضوع میتواند به رشد قیمتها منجر شود.
بغزیان تأکید دارد که مسئله تورم آنقدر پیچیده نیست که نتوان عواملش را شناسایی کرد. به اعتقاد او، آنچه بیشتر از هر چیز نیاز است، اراده برای برخورد با عوامل تورمزاست.
او همچنین تأکید کرد که سیاست ضدتورمی فقط با اعلام یک برنامه به نتیجه نمیرسد. اگر برای اقتصاد نسخهای نوشته میشود، باید آن نسخه اجرا شود و نباید در برخورد با عوامل تورم تعارف داشت.
اگر وزیر اقتصاد یا رئیس بانک مرکزی توان و قدرت برخورد با اضافهبرداشتها و رشد نقدینگی ناشی از سیستم بانکی را ندارند، این موضوع باید شفاف اعلام شود.
عوامل مهم تورم
بغزیان یکی از عوامل مهم تورم را اختلال در نظم واردات و صادرات میداند.
از نگاه او، بسته شدن تنگه هرمز، کمبود و نبود تخصیص ارز ترجیحی و همچنین هدایت منابع بانکی به سمت فعالیتهای غیرمولد، همگی میتوانند فشار تورمی ایجاد کنند.
منابع بانکها قرار است به تولید برسد. اما اگر این پول به جای تولید وارد دلالی شود، داستان فرق میکند. چنین وضعیتی میتواند به افزایش قیمتها و در نهایت تشدید تورم منجر شود.
بغزیان درباره چشمانداز تورم در ماههای آینده نیز گفت به نظر او این روند میتواند ادامه پیدا کند؛ چراکه اقداماتی که دولت اعلام میکند یا با مشکل توان اجرایی روبهرو هستند یا بانک مرکزی و وزیر اقتصاد توان اجرای کامل آنها را ندارند.
او به افزایش قیمت برخی کالاها از ابتدای سال نیز اشاره کرد.
به گفته بغزیان، افزایش دوبرابری قیمت بسیاری از کالاها از ابتدای سال بهراحتی قابل مشاهده است. جبران این وضعیت نیز از طریق افزایش میزان پایه پولی صورت میگیرد.
در چنین شرایطی، صرفاً پایین آمدن نرخ تورم نمیتواند به معنای حل شدن مسئله باشد.
اگر اضافهبرداشت بانکها ادامه داشته باشد، نقدینگی رشد کند، منابع بانکی به سمت فعالیتهای غیرمولد برود و تجارت خارجی نیز با اختلال روبهرو باشد، فشار قیمتی همچنان میتواند ادامه پیدا کند.
از نگاه بغزیان، مسئله اصلی این نیست که عوامل تورم ناشناختهاند. اتفاقاً عوامل مشخص هستند.
مسئله این است که برای برخورد جدی با آنها، اراده و توان اجرایی کافی وجود داشته باشد.
دیدگاهها