به گزارش بنکر (Banker)، با جدیتر شدن بحث حذف چهار صفر از پول ملی در ایران، نگاهی به تجربه کشورهای مختلف در این حوزه میتواند چراغ راهی برای سیاستگذاران و فعالان اقتصادی باشد.
بررسی عملکرد ۱۲ کشور نشان میدهد که حذف صفر از پول ملی به تنهایی نمیتواند معجزهای در اقتصاد ایجاد کند؛ بلکه موفقیت یا شکست این طرح، کاملاً به بسترها، زیرساختها و سیاستهای همراه آن وابسته است.
کشورهای موفق
در میان کشورهایی که تجربه موفقی در حذف صفر داشتهاند، آلمان و لهستان در صدر قرار دارند. این دو کشور با اجرای همزمان اصلاحات اقتصادی عمیق، رونق تولید، جذب سرمایهگذاری خارجی و افزایش امنیت اقتصادی، توانستند تورم را مهار کرده و رشد اقتصادی پایدار را تجربه کنند. در این مدل، حذف صفر نه یک اقدام نمادین، بلکه بخشی از یک بسته جامع اصلاحی بود.
برزیل نیز مسیر پرفرازونشیبی را طی کرد. این کشور ۱۶ صفر را در دورههای گوناگون حذف کرد، اما موفقیت نهایی زمانی حاصل شد که کاهش مخارج دولت و اصلاحات ساختاری به کمک اقتصاد آمد. به عبارت دیگر، حذف صفر به تنهایی کارساز نبود، بلکه بسته همراه آن تعیینکننده بود.
ترکیه تجربهای میانه دارد. این کشور با ایجاد زیرساختهای لازم و یک بسته سیاستی، توانست تورم را برای مدت کوتاهی کاهش دهد. اما ادامه این مسیر نیازمند پایداری سیاستها و هماهنگی با سایر اصلاحات اقتصادی بود.
غنا نیز نمونه جالبی است؛ این کشور پیش از حذف صفر، اصلاحات اقتصادی را آغاز کرد و توانست تورم را مهار کند و سپس دست به حذف صفر زد. توالی درست اقدامات، رمز موفقیت غنا بود.
کشورهای ناموفق
در سوی دیگر، کشورهایی مانند ونزوئلا، پرو، مکزیک و آرژانتین با حذف صفر از پول ملی، نه تنها موفق نشدند، بلکه شاهد کاهش ارزش پول ملی، تشدید آشفتگی اقتصادی و فرار سرمایههای داخلی بودند. آرژانتین با وجود حذف ۱۳ صفر، اما در نبود اصلاحات ساختاری عمیق، نتوانست تورم را کنترل کند.
روسیه و اوکراین نیز نشان دادند که حذف صفر بدون اصلاحات اقتصادی، تنها یک وقفه موقتی در روند تورمی ایجاد میکند و دوباره تورم به سطح قبلی بازمیگردد. در این کشورها، حذف صفر نتوانست اعتماد ازدسترفته به پول ملی را احیا کند.
اندونزی تجربه تلخ دیگری داشت؛ حذف صفر در این کشور نه تنها بهبودی ایجاد نکرد، بلکه باعث سردرگمی عمومی در معاملات و در نهایت سقوط پول ملی شد. عدم آمادگی زیرساختها و فقدان آموزش عمومی، به مهمترین چالش این کشور تبدیل شد.
زیمبابوه اما فاجعهبارترین تجربه را ثبت کرده است. این کشور در غیاب هرگونه ثبات اقتصادی، دست به حذف صفر زد، اما با تورم افسارگسیخته، دولت عملاً ورشکست شد و در نهایت واحد پول ملی خود را کنار گذاشت و مجبور به استفاده از دلار آمریکا شد.
جدول مقایسه تجربه کشورها در حذف صفر
| کشور | نتیجه | عامل کلیدی موفقیت/شکست |
|---|---|---|
| آلمان و لهستان | موفقیت کامل | اصلاحات اقتصادی + رونق تولید + سرمایهگذاری خارجی |
| ترکیه | موفقیت نسبی و موقت | ایجاد زیرساختهای لازم + بسته سیاستی |
| غنا | موفقیت | اصلاحات اقتصادی پیش از حذف صفر |
| برزیل | موفقیت نهایی پس از چندبار | کاهش مخارج دولت + اصلاحات ساختاری |
| روسیه و اوکراین | شکست | نبود اصلاحات اقتصادی همزمان |
| ونزوئلا و پرو و مکزیک | شکست | نبود ثبات اقتصادی + آشفتگی مالی |
| آرژانتین | شکست | نبود اصلاحات ساختاری باوجود حذف ۱۳ صفر |
| اندونزی | شکست | سردرگمی عمومی + نبود آمادگی زیرساختی |
| زیمبابوه | فاجعه و ورشکستگی | نبود ثبات اقتصادی + تورم افسارگسیخته |
درسهای کلیدی برای ایران
بر اساس تجربه جهانی، سه درس اساسی برای حذف صفر از پول ملی قابل استخراج است:
۱. حذف صفر به تنهایی کافی نیست؛ این اقدام باید بخشی از یک بسته جامع اصلاحات اقتصادی (مالی، بانکی و بودجهای) باشد.
۲. کنترل تورم شرط لازم و ضروری است؛ در غیر این صورت، تورم دوباره ارزش پول جدید را کاهش میدهد و صفرهای حذفشده بازمیگردند.
۳. زیرساختها و آموزش عمومی باید پیش از اجرا آماده شوند تا سردرگمی در بازارها ایجاد نشود.
به باور کارشناسان، اصلاح پولی در ایران بدون اصلاح نظام بانکی، کنترل نقدینگی و کاهش وابستگی به نفت، محکوم به شکست است. تجربه کشورهای موفق نشان میدهد که این اقدام باید در اوج ثبات اقتصادی و با پشتوانه اعتماد عمومی انجام شود، نه در شرایط بحرانی و بیاعتمادی.
دیدگاهها