به گزارش بنکر (Banker)، آنطور که احمد حاتمییزد، تحلیلگر اقتصادی، میگوید، همه دولتها بهجز دولت اصلاحات، کمابیش اقدام به چاپ پول کردهاند. وحید شقاقیشهری، رئیس دانشکده اقتصاد دانشگاه خوارزمی نیز از چاپ ۱۵ هزار میلیارد تومان پول در سال گذشته خبر میدهد. به گفته او، در سال جاری ۷۰۰ تا ۸۰۰ هزار میلیارد تومان به حجم نقدینگی کشور اضافه میشود و میزان نقدینگی در ایران با افزایش بیش از ۳۰درصدی، به سه هزار هزار میلیارد تومان خواهد رسید. آنطور که شقاقیشهری به «شرق» میگوید افزایش این میزان نقدینگی به مفهوم تورم دستکم ۳۰درصدی در سال آینده است.
حجم نقدینگی در اقتصاد ایران رو به افزایش است. به گفته کارشناسان اقتصادی، چاپ پول در بانک مرکزی مهمترین عامل متورمشدن حجم نقدینگی در کشور است. وحید شقاقیشهری، رئیس دانشکده اقتصاد دانشگاه خوارزمی، بر این باور است که سال گذشته بانک مرکزی ۱۵ هزار میلیارد تومان اسکناس چاپ کرده است. او به «نود اقتصادی» عنوان میکند: دولت برای حل مشکل مؤسسات اعتباری که هیچکس پاسخگوی عملکرد آنها نیست، ۳۰ هزار میلیارد تومان پول چاپ کرد. ضریب فزاینده این رقم هفت است و به عبارتی با این رویکرد ۲۱۰ هزار میلیارد تومان به ۸۰ میلیون ایرانی تحمیل شده است.
رشد بالای پایه پولی در کشور
اینکه دولتها بانک مرکزی را به چاپخانه پول تبدیل کردهاند، چه تبعاتی برای اقتصاد ایران دارد؟ با چنین رویکردی چه سرنوشتی در انتظار اقتصاد ایران خواهد بود؟ آیا دولت کسری بودجه خود را نمیتواند از محل فروش اوراق مشارکت تأمین کند؟ وحید شقاقیشهری در گفتوگو با «شرق» عنوان میکند: تأمین کسری بودجه دولت از محل اوراق مشارکت بحث دیگری است. سال گذشته ۱۵ هزار میلیارد تومان (رقم چاپشده در بانک مرکزی) پول از تنخواه بانک مرکزی در اختیار دولت برای جبران کسری بودجه قرار گرفته است.
او به این پرسش که آیا دولت امسال هم پول چاپ خواهد کرد، اینگونه پاسخ میدهد: امسال رشد پایه پولی کم نبوده است. از صندوق توسعه ملی یک میلیارد دلار برداشتهاند. اگرچه به نظر میرسد برداشت از صندوق توسعه ملی با چاپ پول دو مقوله متفاوت باشد، اما رئیس دانشکده اقتصاد دانشگاه خوارزمی میگوید: با برداشت یک میلیارد دلار پول از صندوق توسعه ملی و تبدیل آن با دلار ۲۲ و ۲۳هزارتومانی به ریال، نوعی رشد پایه پولی اتفاق میافتد و تفاوتی با چاپ پول نمیکند.
شقاقیشهری با اشاره به انتشار نماگرهای اقتصادی در زمینه رشد پایه پولی بیان میکند: رشد پایه پولی سالانه بالای ۳۰ درصد است؛ یعنی بانک مرکزی برای جبران کسری بودجه یا برای مقابله با بیماری کرونا و دیگر پیامدهایی که وجود داشته است، پول منتشر میکند.
تبعات رشد پایه پولی بر اقتصاد
رئیس دانشکده اقتصاد دانشگاه خوارزمی درباره تبعات چاپ پول برای اقتصاد ایران میگوید: یکی از مهمترین چالشهای اقتصاد ایران، روشنبودن موتور رشد نقدینگی است. دولت در کنترل رشد نقدینگی موفق نبوده است.
او اضافه میکند: در خرداد ۹۹ نسبت به خرداد ۹۸ رشد نقدینگی بالای ۳۴ درصد است. در فضایی که رشد اقتصادی منفی بوده و رکود گستردهای بر اقتصاد حاکم است، رشد نقدینگی به منزله پمپاژ تورم در اقتصاد است.
شقاقیشهری کنترل موتور رشد نقدینگی را مهمترین راهحل مشکلات اقتصادی ایران میداند، اما بر این باور است که دولت به دلایل مختلف جلوی این رشد را نگرفته است.
او عنوان میکند: آمارها نشان میدهد در سال جاری بیش از ۷۰۰ تا ۸۰۰ هزار میلیارد تومان به حجم نقدینگی اضافه خواهد شد. حجم نقدینگی سال ۹۸ چیزی حدود دوهزارو ۴۰۰ هزار میلیارد تومان بود. امسال برآوردها این است که حجم نقدینگی به بالای سه هزار هزار میلیارد تومان برسد.
رئیس دانشکده اقتصاد دانشگاه خوارزمی ادامه میدهد: اینکه در کنترل رشد نقدینگی نتوانستیم موفق عمل کنیم، چند دلیل دارد؛ یکی از دلایل آن، بدهی دولت به نظام بانکی است. آمارها نشان میدهد همچنان بدهی دولت به سیستم بانکی در حال افزایش بوده و رشد شتابانی دارد.
او اضافه میکند: زمانی، دولت برای پوشش کسری بودجه خود به سمت بانک مرکزی دست دراز و از این بانک استقراض میکرد، ولی در سالهای اخیر این مسیر را دور زده و نیاز خود را از نظام بانکی به روشها و طرق مختلف تأمین میکند.
به گفته شقاقیشهری، کاهش نرخ سود سپرده و تسهیلات و عدم موفقیت دولت در آن حوزه، به رشد نقدینگی دامن زده است. از نگاه او، یکیدیگر از علل رشد نقدینگی و عامل مهمتر برای این پدیده، ناترازی نظام بانکی است. بانکهای ما ناترازی بالایی دارند، بنابراین دست به خلق پول میزنند و این خلق پول بدون ضابطه، انضباط و نظارت، خود یکی از موتورهای رشد نقدینگی است.
رئیس دانشکده اقتصاد دانشگاه خوارزمی میگوید: کسری بودجه دولت نیز یکی از موتورهای رشد نقدینگی است. این کسری بودجه موجب میشود دولت آن را به شیوههای مختلف از بانک مرکزی یا صندوق توسعه ملی جبران کند یا به سیستم بانکی دستدرازی کند که هر سه اینها رشد نقدینگی را به دنبال دارد.
چاپ پول ازسوی همه دولتها
احمد حاتمییزد، تحلیلگر اقتصادی، در گفتوگو با «شرق» درباره اظهارات شقاقیشهری و انتشار 15هزار میلیارد تومان پول در بانک مرکزی بیان میکند: درباره چاپ پول اطلاع موثق ندارم و بانک مرکزی باید در این رابطه اظهارنظر کند؛ اما اصول آن را میدانم که چاپ پول و افزایش نقدینگی، موجب تورم میشود و عواقب وحشتناکی برای طبقات ضعیفتر جامعه دارد.
به گفته او، در تمام سالهای بعد از انقلاب، غیر از دوره دولت اصلاحات، بین ۲۰ تا ۳۰ درصد افزایش نقدینگی داشتیم و همه تورمهای وحشتناکی که مردم را آزار میدهد، ناشی از افزایش نقدینگی یا پول چاپکردنهای دولت است.
حاتمییزد یادآور میشود: پول چاپکردن در همه دولتها بوده و کمترین میزان آن مربوط به دولت اصلاحات است.
کارشکنی مجلس برای اجرای راه درست
این تحلیلگر اقتصادی عنوان میکند: راه علاج، فروش اوراق قرضه است. باید دولت از مردم قرض بگیرد تا بعد از اینکه تحریمها برطرف شد، این مبالغ را بازپرداخت کند؛ اما در انجام این مهم که راهحل واقعی کسری بودجه دولت است، مجلسیهای جدید کارشکنی میکنند.
او اضافه میکند: مجلسیهای جدید فکر میکنند دولت بعدی دست جناح راست خواهد بود و آنها نمیخواهند دولت بعدی با چنین بدهیای روبهرو شود و بنابراین نمیگذارند اوراق قرضه به فروش برسد.
حاتمییزد درباره استفاده از اوراق قرضه برای حل مشکل کسری بودجه در دولتهای مختلف بیان میکند: از این شیوه استفاده شده؛ اما به اندازه کافی نبوده است. اگر کافی بود، دولتها مترصد پول چاپکردن ازطریق بانک مرکزی نمیشدند.
او ادامه میدهد: سروصداهای چند روز قبل هم بهعلت استفاده از این شیوه بود. چند روز قبل گفتند میخواهند اوراق قرضه را با اتکا به درآمد آتی نفت چاپ کنند که مجلسیها شلوغ کردند و جلوی آن را گرفتند.
این تحلیلگر اقتصادی برخلاف شقاقیشهری دریافت یک میلیارد دلار از صندوق توسعه ملی را عاملی برای رشد نقدینگی نمیداند؛ زیرا دولت ارز را به کسانی میدهد که کالا از خارج وارد میکنند و آنها مجبورند ریال بپردازند.
به اعتقاد او، دریافت اعتبار از صندوق توسعه ملی به مفهوم افزایش نقدینگی از طرف بانک مرکزی نیست و اثر منفی چاپ پول را ندارد؛ زیرا ریال آن از تجار گرفته میشود و کالای وارداتی به مردم فروخته میشود؛ پس افزایش نقدینگی در کار نیست.
سوداگری افراطی در بازار داراییها
اگرچه حاتمییزد خرج اعتبارات صندوق توسعه ملی را عاملی برای رشد نقدینگی نمیداند، بااینحال، چاپ پول از سوی بانک مرکزی را تأیید میکند و میگوید این افزایش نقدینگی فقط ناشی از چاپ پول است. حال این پرسش مطرح است که رشد نقدینگی چه تبعاتی برای اقتصاد دارد؟ شقاقیشهری رشد نقدینگی را عاملی میداند که سبب بههمخوردن تعادل اقتصاد کلان میشود.
او میگوید: انضباط مالی یکی از شروط کنترل و خاموشکردن موتور رشد نقدینگی است. انضباط نظام بانکی و کاهش ناترازی نظام بانکی، یکی از مؤلفههای خاموشکردن موتور رشد نقدینگی است. کاهش نرخ سود در نظام بانکی و دیگر بازارها هم میتواند یکی از علل باشد. کنترل انتظارات تورمی و نظارت بر خلق پول در سیستم بانکی میتواند باعث کنترل رشد نقدینگی شود.
رئیس دانشکده اقتصاد دانشگاه خوارزمی اضافه میکند: پول خلقشده در بانکها باید به سمت تولید هدایت شود، ولی چون این اتفاق رخ نمیدهد، در بازار داراییها به سوداگری افراطی دامن میزند.
او یادآور میشود: ما پنج بازار دارایی شامل طلا، دلار، مسکن، خودرو و اخیرا بازار سرمایه داریم. وقتی سیستم اقتصاد سالم باشد، رشد نقدینگی را میتوان به رشد اقتصادی و تولید تبدیل کرد؛ اما وقتی بدنه اقتصاد ناسالم است، رشد نقدینگی به رشد تولید منجر نمیشود، ولی به سمت سوداگری افراطی در بازار داراییها میرود؛ آنجا سوداگری افراطی شکل میگیرد و قیمت داراییها بالا میرود.
شقاقیشهری میگوید: قیمت پنج دارایی که بالا برود، بهتدریج اثراتش را روی بازار کالاها و خدمات میگذارد؛ زیرا افراد حاضر میشوند بخشی از منابع مالی خود را که ناشی از افزایش قیمت سرمایه آنهاست، در بخش کالا و خدمات مصرف کنند؛ به این ترتیب تقاضا برای کالا و خدمات بالا میرود.
او تأکید میکند: امسال میزان نقدینگی ما به سه هزار هزار میلیارد تومان میرسد. با رشد نقدینگی بالای ۳۰ درصد، در اقتصادی که رشد اقتصادی آن منفی است، رشد بالای ۳۰درصدی نقدینگی بهمنزله حداقل ۳۰ درصد تورم در سال آینده است.
دیدگاهها