به گزارش بنکر (Banker)، اختلاف تورم میان دهکهای مختلف هزینهای در ایران صرفاً یک تفاوت عددی نیست؛ این پدیده ریشه در شکلگیری الگوهای مصرفی دارد که میان طبقات درآمدی فاصله ایجاد کرده است.
خانوارهایی که درآمد کمتری دارند، ناچار بخش بزرگی از هزینههای خود را صرف خوراکیها و کالاهای ضروری میکنند؛ گروهی از اقلام که معمولاً رشد قیمتی بالاتری نسبت به کالاهای غیرضروری دارند.
همین تغییرات باعث شده حتی در دورههایی که تورم کلی ثابت یا کاهشی است، تجربه گرانی برای دهکهای پایین شدیدتر و ملموستر باشد.
این گزارش با مرور دادههای تورمی اسفند ۱۴۰۴، نشان میدهد چگونه تورم بهصورت نامتوازن توزیع شده و چرا شکاف رفاهی میان دهکها در حال افزایش است.
تورم ماهانه
دهک اول زیر بیشترین فشار
بررسی تورم ماهانه در اسفند ۱۴۰۴ نشان میدهد دهکهای پایین درآمدی، افزایش قیمتها را با شدت بیشتری احساس کردهاند. دهک اول، یعنی فقیرترین گروه آماری، تورم ۶.۷ درصدی را تجربه کرده است؛ عددی که بیشترین مقدار میان تمام دهکها محسوب میشود.
در مقابل، تورم دهک دهم که ثروتمندترین بخش جامعه است، تنها ۴.۹ درصد گزارش شده؛ فاصلهای ۱.۸ واحدی که تنها در یک ماه شکل گرفته است.
روند تدریجی اختلاف
در دهکهای دوم تا چهارم نیز نرخ تورم در محدوده ۶.۵ تا ۶.۸ درصد قرار دارد. اما از دهک ششم به بعد، شیب تورم کاهش پیدا میکند و اعداد به ۶ درصد در دهک هفتم، ۵.۸ درصد در دهک هشتم و ۵.۵ درصد در دهک نهم میرسند. این توزیع نشان میدهد فشار تورمی میان طبقات نهتنها متفاوت، بلکه ساختارمند است.
سهم بالای خوراکیها در سبد مصرفی
ریشه اصلی این اختلاف در ترکیب مصرف خانوارها دیده میشود. تورم خوراکیها برای دهک اول ۹.۱ درصد بوده، در حالی که دهک دهم تورم ۸.۴ درصدی خوراکیها را ثبت کرده است. اختلاف ظاهراً کوچک است، اما وزن بالای خوراکیها در بودجه خانوارهای کمدرآمد، اثر آن را چند برابر میکند.
تفاوت در کالاهای غیرخوراکی
در بخش غیرخوراکیها نیز روند مشابهی دیده میشود. تورم این گروه برای دهک اول ۳.۶ درصد است اما برای دهک دهم به ۳.۱ درصد میرسد. دهکهای بالا سهم بیشتری از هزینهها را صرف کالاها و خدماتی میکنند که رشد قیمت آنها کندتر است، بنابراین فشار کمتری را تجربه میکنند.
تورم نقطهای
رکورد بالاترین تورم برای دهک دوم
تورم نقطهای در اسفند ۱۴۰۴ نیز اختلاف قابلتوجهی میان دهکها ایجاد کرده است. دهک اول با ثبت ۸۰.۲ درصد، در جایگاه دومین تورم بالا قرار دارد؛ اما این دهک دوم است که با ۸۱.۵ درصد، بیشترین افزایش سالانه قیمتها را حس کرده است.
در سمت مقابل، نرخ تورم نقطهای دهک دهم کاملاً پایینتر است و با ۶۸.۷ درصد، از دهکهای پایین فاصله معنادار دارد. این اختلاف ۱۱.۵ واحدی گواه آن است که فشار گرانی در طول یک سال گذشته به شکل نامتوازن توزیع شده است.
کاهش تدریجی از دهک سوم تا دهم
در دهک سوم، تورم نقطهای ۸۰.۴ درصد گزارش شده و دهک چهارم ۷۸.۱ درصد را تجربه کرده است. با رفتن به دهکهای بالاتر، روند نزولی ادامه پیدا میکند؛ دهک ششم ۷۵.۳ درصد، دهک هفتم ۷۳.۹ درصد و دهک نهم ۷۰.۹ درصد.
این اعداد نشان میدهد خانوارهایی که درآمد بیشتری دارند، هم از نظر ساختار مصرف و هم از نظر تابآوری اقتصادی، فشار کمتری را تحمل میکنند.
موتور اصلی تورم در دهکهای پایین
دادههای تورمی نشان میدهد خوراکیها مهمترین عامل افزایش هزینهها در دهکهای پایین هستند. حتی تفاوت یک واحد درصدی میان دهکها زمانی اهمیت پیدا میکند که توجه کنیم سهم خوراکیها در بودجه دهک اول تا چند برابر دهکهای بالا است. بنابراین هر حرکت کوچک در قیمت کالاهای اساسی، میتواند ضربه بزرگی به توان خرید دهکهای کمدرآمد وارد کند.
کالاهای غیرخوراکی و تفاوت برخورد طبقاتی
در مقابل، دهکهای بالاتر بخش بیشتری از هزینهها را صرف کالاهای غیرضروری، خدمات رفاهی یا خریدهای برنامهریزیشده میکنند. این اقلام معمولاً نوسان قیمت کمتری دارند. همین تفاوت باعث میشود که تورم برای دهکهای بالا نهتنها پایینتر باشد، بلکه «کمتر احساس» شود.
تورم ساختاری بهجای یک پدیده موقتی
وقتی اختلاف تورم دهکها در دورههای مختلف تکرار میشود، این پدیده از یک رویداد مقطعی به یک الگوی ساختاری تبدیل شده است. ساختاری که در آن تورم برای دهکهای پایین همواره سنگینتر است و کاهش احتمالی تورم کل نیز تغییری در تجربه آنها ایجاد نمیکند.
کاهش تابآوری اقتصادی
دهکهای پایین به دلیل درآمد کمتر، پسانداز محدود و فشار هزینههای ضروری، ضربهپذیری بیشتری دارند. افزایش سریع قیمت خوراکیها و کالاهای پایه، توان آنها را برای مدیریت هزینهها، پسانداز و برنامهریزی بلندمدت تضعیف میکند.
پیامدهای اجتماعی
اگر این روند ادامه پیدا کند، اختلاف طبقاتی و شکاف رفاهی عمیقتر خواهد شد. تورم از یک متغیر اقتصادی فراتر رفته و به عاملی اجتماعی تبدیل میشود که میتواند پیامدهای گستردهتری برای اقتصاد و جامعه داشته باشد.
جمعبندی
تفاوت تورم دهکها در اسفند ۱۴۰۴ بهخوبی نشان میدهد ساختار مصرفی خانوارها نقش اساسی در تجربه گرانی دارد. خوراکیها که بیشترین سهم را در سبد دهکهای پایین دارند، با رشد قیمتی سریعتر، فشار زیادی بر این گروه وارد کردهاند. اختلاف تورم نقطهای تا ۱۱.۵ واحد درصد میان فقیرترین و ثروتمندترین دهک، زنگ خطری برای شکاف رفاهی در جامعه است.
تا زمانی که سیاستهای اقتصادی، بهصورت هدفمند روی اقلام پرمصرف دهکهای پایین متمرکز نشود، این روند ادامه خواهد داشت و تورم نابرابر به یک چالش پایدار تبدیل میشود.
دیدگاهها