به گزارش بنکر (Banker)، در سند چشمانداز ۲۰ ساله که در سال ۱۳۸۴ تدوین شد، یکی از مهمترین اهداف اقتصادی کشور، دستیابی به جایگاه نخست اقتصادی در منطقه تا سال ۱۴۰۴ عنوان شده بود. برای سنجش این هدف، شاخصهایی مانند درآمد سرانه بر اساس برابری قدرت خرید بهعنوان معیار کلیدی مورد توجه قرار گرفتند.
با این حال، بررسی آمارهای جدید نشان میدهد مسیر تحقق این هدف با چالشهای جدی روبهرو شده و جایگاه اقتصادی ایران در مقایسه با کشورهای منطقه تغییر محسوسی داشته است.
جایگاه درآمد سرانه ایران در مقایسه با کشورهای منطقه
بر اساس دادههای منتشرشده توسط بانک جهانی، درآمد سرانه ایران در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۹.۹ هزار دلار برآورد شده است. این رقم در میان ۲۰ کشور منطقه، رتبه سیزدهم را برای اقتصاد ایران ثبت کرده است.
این در حالی است که در سال ۲۰۰۵، ایران از نظر درآمد سرانه در جایگاه هفتم منطقه قرار داشت. به بیان دیگر، با وجود افزایش حدود ۳۲ درصدی درآمد سرانه طی دو دهه گذشته، رتبه ایران نسبت به رقبا شش پله کاهش یافته است؛ موضوعی که نشاندهنده رشد سریعتر اقتصاد سایر کشورهای منطقه است.
رشد سریع رقبای منطقهای و تغییر موازنه اقتصادی
در دو دهه اخیر، بسیاری از کشورهای منطقه رشد اقتصادی چشمگیری را تجربه کردهاند. کشورهایی مانند گرجستان، ارمنستان، ترکیه، آذربایجان و قزاقستان افزایشهای قابل توجهی در درآمد سرانه داشتهاند؛ بهطوریکه برخی از آنها رشدهایی بالای ۲۰۰ درصد را ثبت کردهاند.
حتی اقتصاد کشورهایی مانند پاکستان، عراق و عربستان سعودی نیز از نظر رشد درآمد سرانه عملکردی سریعتر از ایران داشته و توانستهاند فاصله خود را کاهش دهند یا از ایران پیشی بگیرند.
چرا هدف رتبه اول اقتصادی منطقه محقق نشد؟
تحلیلگران اقتصادی معتقدند که عوامل متعددی در عقبماندن اقتصاد ایران از رقابت منطقهای نقش داشتهاند. یکی از مهمترین این عوامل، محدودیتهای اقتصادی و تحریمهایی است که از دهه ۹۰ به بعد شدت بیشتری پیدا کرده و بر سرمایهگذاری، رشد تولید و تعاملات اقتصادی خارجی تأثیر گذاشته است.
در کنار این موضوع، سرعت پایینتر رشد اقتصادی در مقایسه با کشورهای همسایه و فرصتهای از دسترفته در حوزه سرمایهگذاری و تجارت نیز در کاهش رتبه منطقهای ایران مؤثر بودهاند.
چشمانداز آینده اقتصاد ایران در رقابت منطقهای
با توجه به روند فعلی، رسیدن به جایگاه نخست اقتصادی منطقه نیازمند اصلاحات ساختاری، بهبود فضای کسبوکار، افزایش سرمایهگذاری و تقویت تعاملات اقتصادی بینالمللی است.
در غیر این صورت، شکاف میان اقتصاد ایران و کشورهای منطقه ممکن است در سالهای آینده نیز ادامه پیدا کند و رقابت اقتصادی دشوارتر شود.
دیدگاهها