پول از بانک‌ها خارج نشده؛ اما آماده جابه‌جایی است

به گزارش بنکر، تازه‌ترین آمارهای پولی، یک تغییر مهم را نشان می‌دهد. حجم «پول» این روزها با سرعت بیشتری نسبت به «شبه‌پول» و حتی کل نقدینگی در حال افزایش است. اما این اتفاق چه معنایی دارد؟ آیا باید منتظر ورود این منابع به بازارهایی مانند ارز، طلا، مسکن یا بورس بود؟

بررسی آمارهای نقطه‌به‌نقطه اردیبهشت ۱۴۰۵ نشان می‌دهد حجم پول نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۶۶.۸ درصد رشد کرده است. این در حالی است که رشد شبه‌پول ۵۱.۹ درصد و رشد کل نقدینگی ۵۵.۵ درصد ثبت شده است.

این اختلاف از نگاه سیاست‌گذاران پولی بی‌اهمیت نیست. وقتی پول سریع‌تر از سایر اجزای نقدینگی رشد می‌کند، یعنی بخش بزرگ‌تری از منابع اقتصادی در حساب‌هایی قرار دارد که هر لحظه امکان خرج شدن یا جابه‌جایی به بازارهای مختلف را دارند.

اما آیا این یعنی پول حتماً وارد بازار ارز یا طلا خواهد شد؟ نه. پاسخ آمار چنین چیزی را تأیید نمی‌کند. مقصد این منابع به عواملی مانند انتظارات تورمی، تحولات سیاسی، نرخ ارز، بازده بازارها و تصمیم صاحبان سرمایه بستگی دارد. با این حال، هرچه سهم منابع نقدشونده بیشتر باشد، سرعت واکنش آنها به تغییرات اقتصادی نیز افزایش پیدا می‌کند.

سپرده‌گذاران به دنبال دسترسی سریع‌تر به پول خود هستند

ترکیب سپرده‌های بانکی نیز همین تصویر را تأیید می‌کند.

در سال ۱۴۰۴، سپرده‌های کوتاه‌مدت حدود ۶۲.۱ درصد رشد داشته‌اند. سپرده‌های جاری نیز ۵۱.۴ درصد افزایش یافته‌اند.

در مقابل، سپرده‌های بلندمدت با وجود رشد ۴۵.۸ درصدی، آهنگ کندتری نسبت به دو گروه دیگر داشته‌اند.

البته این آمار به معنای خروج گسترده منابع از سپرده‌های بلندمدت نیست. رشد هر گروه می‌تواند تحت تأثیر افزایش نقدینگی، رشد درآمدها، خلق اعتبار و عوامل دیگر باشد. اما یک برداشت از این ارقام قابل توجه است؛ سپرده‌گذاران این روزها ترجیح می‌دهند دسترسی سریع‌تری به منابع مالی خود داشته باشند.

در شرایط عادی، نقدشوندگی بیشتر می‌تواند به رونق معاملات و فعالیت‌های اقتصادی کمک کند. اما وقتی اقتصاد با تورم و نوسان روبه‌روست، همین ویژگی می‌تواند سرعت انتقال شوک‌ها به بازارها را افزایش دهد.

فرض کنید خبری منتشر شود که انتظارات نسبت به رشد قیمت یک دارایی را تقویت کند. در چنین شرایطی، منابعی که در حساب‌های جاری یا کوتاه‌مدت قرار دارند، بسیار سریع‌تر از سپرده‌های بلندمدت به سمت آن بازار حرکت می‌کنند و همین مسئله می‌تواند نوسان قیمت‌ها را تشدید کند.

چرا تمایل به نقدشوندگی افزایش یافته و راهکار چیست؟

یکی از دلایل احتمالی این تغییر، فاصله میان نرخ سود بانکی و تورم است.

وقتی بازده واقعی سپرده‌های بلندمدت منفی باشد، طبیعی است که سپرده‌گذار تمایل کمتری به بلوکه کردن منابع خود داشته باشد. اگر هم انتظار داشته باشد قیمت ارز، طلا یا سایر دارایی‌ها افزایش پیدا کند، ترجیح می‌دهد سرمایه‌اش را در حسابی نگه دارد که هر زمان لازم شد بتواند سریع از آن استفاده کند.

در چنین شرایطی، یکی از ابزارهای سیاست‌گذار افزایش جذابیت سپرده‌های بلندمدت است. اگر اختلاف سود میان سپرده‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت به اندازه کافی محسوس باشد، بخشی از سپرده‌گذاران ممکن است منابع خود را برای مدت بیشتری در بانک حفظ کنند.

این اقدام می‌تواند ثبات منابع بانک‌ها را افزایش دهد و از آمادگی فوری بخشی از نقدینگی برای ورود به بازارهای سفته‌بازانه بکاهد.

اما این سیاست بدون پیش‌شرط موفق نخواهد بود. نرخ سود باید در مقایسه با تورم و بازده سایر بازارها جذاب باشد. اعتماد سپرده‌گذاران به ثبات اقتصادی و سیاست‌های پولی نیز نقش تعیین‌کننده‌ای دارد. از سوی دیگر، بانک‌ها باید توان پرداخت پایدار سودهای بالاتر را داشته باشند.

اگر افزایش نرخ سود بدون اصلاح مشکلات ساختاری شبکه بانکی انجام شود، احتمال شکل‌گیری رقابت ناسالم برای جذب سپرده وجود دارد. و اگر این افزایش کمتر از فاصله موجود با تورم باشد، بعید است رفتار صاحبان منابع تغییر محسوسی کند.

آمار سال‌های اخیر نیز نشان می‌دهد نسبت پول به شبه‌پول پس از رشد قابل توجه، در محدوده ۳۵ درصد تثبیت شده و همچنان سرعت رشد پول از شبه‌پول بیشتر است.

این موضوع به معنای خروج نقدینگی از بانک‌ها نیست، اما نشان می‌دهد بخش بزرگ‌تری از منابع بانکی در وضعیتی قرار دارد که در صورت تغییر انتظارات اقتصادی، قابلیت جابه‌جایی سریع به بازارهای مختلف را دارد.

در نتیجه، مدیریت نقدینگی فقط به کنترل حجم آن محدود نمی‌شود. سیاست پولی برای حفظ ثبات اقتصادی باید هم ماندگاری سپرده‌ها را افزایش دهد، هم سپرده‌گذاری بلندمدت را جذاب‌تر کند و هم با کاهش نااطمینانی و انتظارات تورمی، انگیزه حرکت سریع منابع میان بازارها را کاهش دهد.

اعداد کلیدی