پشت‌پرده آرامش بازار؛ چرا تقاضای ارز ناگهان فروکش کرد؟

به گزارش بنکر (Banker)، بازار طلا و سکه در دومین روز معاملاتی هفته، تحت‌تأثیر مجموعه‌ای از عوامل داخلی و خارجی، با فشار فروش همراه شد.

تعطیلی بازارهای جهانی باعث شد اونس طلا در محدوده‌ای بدون نوسان باقی بماند و همزمان عقب‌نشینی دلار به کانال ۱۶۰ هزار تومان، سیگنال کاهشی روشنی به بازار داخلی ارسال کرد. نتیجه این شرایط، کاهش تدریجی قیمت‌ها در طول روز و تخلیه بخش مهمی از رشدهای ثبت‌شده در ابتدای هفته بود.

نقش دلار در تغییر مسیر بازار طلا

در شرایطی که اونس جهانی محرک خاصی نداشت، بازار طلا و سکه بیش از هر عامل دیگری به نوسانات دلار واکنش نشان داد. افت قیمت اسکناس آمریکایی باعث شد تقاضای احتیاطی کاهش یابد و معامله‌گران با احتیاط بیشتری وارد معاملات شوند؛ موضوعی که فشار فروش را تا پایان روز تشدید کرد.

حذف ارز ترجیحی؛ پایان تقاضای غیرواقعی

یکی از مهم‌ترین تحولات اقتصادی هفته‌های اخیر، تغییر سیاست ارزی دولت چهاردهم بود. تجربه سال‌های گذشته نشان داده بود که تخصیص ارز ترجیحی، انگیزه واردات را افزایش می‌دهد و رقابت را از تولیدکننده داخلی می‌گیرد. در چنین شرایطی، به‌جای ارتقای کیفیت تولید، مسیر سودآوری از واردات ارزان هموار می‌شود؛ مسیری که در نهایت به زیان اقتصاد ملی تمام می‌شود.

انتقال ارز از ابتدای زنجیره به مصرف‌کننده

از ۱۴ دی‌ماه ۱۴۰۴، دولت تصمیم گرفت ارز ترجیحی را از حلقه واردات و تولید خارج کرده و مستقیماً به مصرف‌کننده نهایی منتقل کند. بر اساس این سیاست، به هر شهروند ایرانی اعتبار خرید کالا به میزان یک میلیون تومان اختصاص داده می‌شود تا یارانه ارزی به‌طور مستقیم به مردم برسد، نه واسطه‌ها.

ساماندهی تأمین ارز کالاهای اساسی

در قالب این طرح، ارز مورد نیاز نهاده‌ها و کالاهای اساسی از تالار دوم و از طریق درگاه اختصاصی بانک مرکزی تأمین می‌شود. همچنین شرکت‌های دولتی، نهادهای عمومی غیردولتی و صندوق‌های بازنشستگی امکان یافته‌اند بدون معطلی در صف تخصیص ارز، منابع خود را مستقیماً صرف واردات کالاهای ضروری کنند.

کاهش رانت، افت واردات و بازگشت تعادل

به باور بسیاری از کارشناسان، حذف نظام چندنرخی ارز یکی از مؤثرترین اقدامات در مسیر مبارزه با فساد و رانت بوده است. اختلاف شدید میان نرخ ارز ترجیحی و بازار آزاد، طی سال‌های گذشته تقاضای کاذب گسترده‌ای برای واردات ایجاد کرده بود؛ به‌طوری که بازار روزانه با صدها میلیون دلار مازاد تقاضای ارز مواجه می‌شد.

آمارهای بانک مرکزی چه می‌گویند؟

رئیس کل بانک مرکزی اعلام کرده است که با حذف ارز چندنرخی، تقاضای غیرواقعی واردات به‌شدت کاهش یافته و حتی عرضه ارز از تقاضا پیشی گرفته است. به گفته عبدالناصر همتی، در مدت کوتاهی مانده تخصیص ارز افزایش یافته، اما بازار از وضعیت کمبود به شرایط مازاد عرضه رسیده؛ تغییری که مستقیماً به حذف رانت واردات مربوط می‌شود.

نظر کارشناسان درباره اصلاح نظام ارزی

برخی نمایندگان مجلس و اقتصاددانان تأکید دارند که ارز چندنرخی، عامل اصلی واردات بی‌رویه و تضعیف تولید ملی بوده است. از نگاه آن‌ها، تک‌نرخی شدن ارز یکی از مطالبات جدی بخش خصوصی بوده و می‌تواند زمینه رقابت سالم و تقویت صادرات را فراهم کند.

تک‌نرخی شدن ارز و ضرورت حمایت از تولید

اقتصاددانان معتقدند اصلاح نظام ارزی باید همزمان با سیاست‌های حمایتی از تولید انجام شود. منابع آزادشده از حذف ارز ترجیحی، اگر به سمت رونق تولید هدایت شود، می‌تواند نقش مهمی در کاهش فشار تورمی و افزایش اشتغال ایفا کند.

جمع‌بندی

تحولات اخیر نشان می‌دهد که حذف ارز ترجیحی، اگرچه در کوتاه‌مدت با واکنش‌هایی همراه بوده، اما در مسیر کاهش رانت، کنترل تقاضای غیرواقعی و بازگشت ثبات به بازار ارز گام مهمی محسوب می‌شود. ادامه این مسیر، در کنار کنترل نقدینگی و حمایت هدفمند از تولید، می‌تواند چشم‌انداز اقتصادی شفاف‌تری برای کشور رقم بزند.

منبع: ایسنا