قیمت پول را دستی نچینید؛ نرخ سود را به بازار بسپارید

به گزارش بنکر (Banker)، حمید تهرانفر، معاون اسبق نظارت بانک مرکزی، می‌گوید پایین آوردن دستوری نرخ سود، برخلاف تصور رایج، همیشه به سود اقتصاد و تولید تمام نمی‌شود.

تهرانفر در گفت‌وگو با ایبنا، نرخ سود را «قیمت پول» توصیف کرد و گفت این ابزار نقش تعیین‌کننده‌ای در مدیریت متغیرهای کلان اقتصادی دارد. به گفته او، تصمیم‌گیری درباره نرخ سود می‌تواند بر میزان تقاضا برای پول، حجم نقدینگی و در نهایت سطح تولید اثر مستقیم بگذارد.

اما در اقتصادهای توسعه‌یافته این نرخ چگونه تعیین می‌شود؟ او توضیح داد که در بسیاری از کشورها، نرخ بهره بر اساس عرضه و تقاضای منابع مالی شکل می‌گیرد. وقتی تقاضا برای پول افزایش پیدا می‌کند، نرخ بهره هم بالا می‌رود و برعکس. همین سازوکار به بانک‌های مرکزی اجازه می‌دهد با تغییر نرخ‌های سیاستی، شرایط اقتصادی را مدیریت کنند.

به گفته این مقام پیشین بانک مرکزی، زمانی که هدف، رونق فعالیت‌های اقتصادی باشد، کاهش نرخ سود می‌تواند هزینه تأمین مالی را کمتر و انگیزه سرمایه‌گذاری را بیشتر کند. اما اگر اولویت، کنترل تورم و مهار نقدینگی باشد، افزایش نرخ سود به کاهش تقاضا برای دریافت تسهیلات کمک خواهد کرد.

او همچنین به تأثیر نرخ سود بر رفتار سپرده‌گذاران اشاره کرد و گفت با افزایش سود بانکی، بخشی از منابعی که ممکن است وارد فعالیت‌های سفته‌بازانه شود، به سمت سپرده‌گذاری در بانک‌ها حرکت می‌کند. این روند می‌تواند به کنترل رشد نقدینگی کمک کند؛ هرچند ممکن است در کوتاه‌مدت با انتقاد برخی فعالان اقتصادی همراه باشد.

چرا تعیین دستوری نرخ سود محل انتقاد است؟

تهرانفر معتقد است منظور از اصلاح نرخ سود، نزدیک کردن آن به واقعیت‌های اقتصاد و شرایط بازار است؛ نه تعیین یک عدد ثابت بدون توجه به متغیرهای اقتصادی.

او یادآور شد که در ایران، نرخ سود عمدتاً به‌صورت دستوری و از سوی نهادهای سیاست‌گذار مانند شورای پول و اعتبار تعیین می‌شود. اما این شیوه، به باور او، همیشه نتیجه مطلوبی ندارد.

چرا؟ چون اگر نرخ سود پایین‌تر از واقعیت‌های اقتصاد تعیین شود، ممکن است بخشی از منابع از شبکه بانکی خارج و وارد بازارهایی مانند ارز، طلا، مسکن یا سایر دارایی‌ها شود؛ اتفاقی که در نهایت می‌تواند فشارهای تورمی را افزایش دهد.

و آیا کاهش نرخ سود به‌تنهایی تولید را تقویت می‌کند؟ تهرانفر پاسخ منفی می‌دهد. او تأکید کرد اگر سایر بخش‌های اقتصاد با مشکلات ساختاری روبه‌رو باشند، کاهش نرخ سود به‌تنهایی نمی‌تواند رشد پایدار تولید را تضمین کند و حتی ممکن است به بی‌ثباتی اقتصادی منجر شود.

این کارشناس پولی در ادامه به ارتباط نرخ سود بانکی و بازار سرمایه نیز پرداخت. به گفته او، افزایش نرخ سود می‌تواند بخشی از سرمایه‌ها را از بورس به سمت سپرده‌های بانکی هدایت کند، زیرا جذابیت سپرده‌گذاری بیشتر می‌شود. البته او تأکید کرد این رابطه مطلق نیست و تصمیم سرمایه‌گذاران به عوامل متعدد دیگری نیز وابسته است.

تهرانفر در پایان با اشاره به تجربه سال‌های گذشته گفت مداخله دستوری در تعیین نرخ سود، کارایی لازم را نداشته و حتی در برخی مقاطع به شکل‌گیری نرخ‌های غیررسمی در بازار منجر شده است.

به اعتقاد او، سیاست‌گذاران باید به جای تعیین دستوری نرخ سود، از ابزارهای مبتنی بر بازار استفاده کنند و این نرخ را با در نظر گرفتن واقعیت‌های اقتصادی تنظیم کنند. او معتقد است تنها در چنین شرایطی می‌توان انتظار داشت نرخ سود بانکی به ابزاری مؤثر برای حفظ ثبات اقتصادی، کنترل تورم و حمایت از رشد تولید تبدیل شود.