به گزارش بنکر، در این گزارش آمده است: «اسکناس یکی از مهمترین اجزای نظام پرداخت در اقتصاد است و طول عمر آن مستقیماً بر هزینههای چاپ، تأمین، توزیع، جمعآوری و امحای اسکناس اثر میگذارد.
ازاینرو، شناخت دقیق چرخه عمر هر قطع اسکناس برای بانک مرکزی، صرفاً یک موضوع آماری نیست. برآورد دقیق طول عمر میتواند به بهبود برنامهریزی حجم و زمانبندی چاپ، مدیریت موجودی اسکناس و برنامهریزی امحای اسکناسهای فرسوده کمک کند.
باتوجهبه تفاوت الگوی استفاده و فرسایش قطعهای مختلف و همچنین تغییرات ساختاری در نظام پرداخت و رفتار مردم، استفاده از یک برآورد واحد برای طول عمر همه قطعها میتواند به تصمیمگیری غیربهینه منجر شود.
بنابراین این پژوهش با نمونهگیری مستقیم از اسکناسهای در آستانه امحا و بررسی طول عمر واقعی قطعهای مختلف تلاش میکند شواهدی دقیق و مبتنی بر داده برای بهبود سیاستگذاری چرخه عمر اسکناس در بانک مرکزی ایران فراهم کند.
برآورد نادرست طول عمر میتواند از دو جهت هزینهزا باشد؛ از یکسو، برآورد بیش از واقع طول عمر موجب کاهش سفارش چاپ و ایجاد فاصله میان نیاز واقعی و عرضه اسکناس سالم شده و میتواند به کاهش کیفیت اسکناسهای در گردش و کمبود اسکناس مناسب برای معاملات منجر شود.
ازسویدیگر برآورد کمتر از واقع طول عمر میتواند به چاپ و جایگزینی زودهنگام، افزایش موجودی مازاد و تحمیل هزینههای غیرضروری چاپ، نگهداری، حملونقل، پردازش و امحا منجر شود.
مهمترین دستاوردهای این طرح
از جمله مهمترین دستاوردهای این طرح برای بانک مرکزی میتوان به موارد ذیل اشاره کرد:
۱- تعیین طول عمر هر قطع: برآورد دقیق و مبتنی بر نمونه از طول عمر متوسط (و میانه طول عمر) اسکناسها و ایرانچکها.
۲- بهبود برنامه چاپ و جایگزینی اسکناسها: استفاده از طول عمر واقعی هر قطع برای پیشبینی نیاز به اسکناس جدید و جایگزینی اسکناسهای فرسوده.
۳- شناخت تفاوت رفتار قطعها: مشخصشدن اینکه کدام قطعها سریعتر فرسوده و امحا میشوند و آیا این الگو با ارزش اسمی آنها رابطه دارد.
۴- کمک به تصمیمگیری درباره ترکیب قطعها: نتایج این طرح میتواند در کنار متغیرهایی مانند تقاضای نقدینگی، تورم و رفتار پرداخت، برای تصمیمگیری درباره ترکیب مناسب قطعهای اسکناس مورداستفاده قرار گیرد.
۵- کمک به مدیریت کارآمد چرخه عمر اسکناس: بانک مرکزی باید میان تأمین مستمر اسکناس سالم، جلوگیری از انباشت اسکناسهای فرسوده و کنترل هزینههای چاپ و جایگزینی تعادل برقرار کند؛ بنابراین شناخت دقیق طول عمر واقعی هر قطع اسکناس و الگوی فرسایش آن همچنان یکی از الزامات مدیریت بهینه نقدینگی و سیاستگذاری در حوزه اسکناس به شمار میرود.
در این طرح پژوهشی با استفاده از روش نمونهگیری تصادفی تلاش میشود تا طول عمر واقعی اسکناس و ایرانچک در قطعهای مختلف اندازهگیری شود.
لذا از جنبههای متمایز این طرح نسبت به مطالعات بینالمللی و داخلی میتوان به مواردی همچون پوشش همزمان چندین قطع، امکان مقایسه «سری قدیم و جدید» یک قطع، حجم نمونه قابلتوجه و پوشش جغرافیایی و توصیف کاملی از چرخه عمر با برآورد «توزیع» طول عمر و تابع بقا اشاره کرد.
در مجموع میتوان گفت مطالعه حاضر مزیت روش نمونهگیری مستقیم از اسکناسهای امحایی را با ظرفیت مدلهای توزیع بقا ترکیب میکند.
بر اساس نتایج بهدستآمده از مطالعه حاضر با استفاده از نمونهگیری بیش از ۱۵ هزار اسکناس و ایرانچک از ۲۳ استان کشور اسکناس دو هزارتومانی بالاترین میانه طول عمر را ثبت کرده است.
اسکناسهای ۵ و ۱۰ هزارتومانی بسیار شبیه یکدیگر رفتار کردهاند. از منظر میانه و پراکندگی طول عمر اسکناسهای ۵ و ۱۰ هزارتومانی الگوی نسبتاً مشابهی نشان میدهند؛ بهگونهای که تفاوت محسوسی در مرکز توزیع طول عمر این دو قطع مشاهده نمیشود.
یافته پروژه نشان میدهد الگوی طول عمر قطعها با ارزش اسمی آنها رابطه ساده و خطی ندارد و لذا ارزش اسمی بهتنهایی تعیینکننده طول عمر نیست و الگوی استفاده، امحا و میزان گردش هر قطع باید موردتوجه قرار گیرد.
بررسی اثر تغییر مشخصات فنی بر دوام اسکناس میتواند مبنای تصمیمگیری در خصوص ویژگیهای فنی و طراحی اسکناسها باشد.»
دیدگاهها