به گزارش بنکر (Banker)، کارشناسان اقتصادی معتقدند افزایش نرخ سود بانکی اگرچه در مقطع کوتاه میتواند فشار تقاضا را کاهش دهد، اما با منفیشدن نرخ سود حقیقی، اثرگذاری آن بر مهار تورم از بین میرود و ترکیب نقدینگی دوباره به سمت پول تغییر جهت میدهد.
به گزارش [نام رسانه شما]، تنظیم نرخ بهره همواره یکی از مهمترین ابزارهای بانکهای مرکزی در سیاستگذاری پولی برای مهار تورم محسوب میشود. در نظام بانکی ایران، این نرخ با عنوان نرخ سود بانکی شناخته میشود و تغییرات آن، شبکهای از نرخهای دیگر بازار را تحت تأثیر قرار میدهد. اما پرسش اساسی این است که آیا این ابزار در اقتصاد تورمی ایران کارایی پایدار دارد؟
مکانیسم اثرگذاری نرخ سود بر ترکیب نقدینگی
سرمایهگذاران دو گزینه اصلی برای نگهداری داراییهای خود پیش رو دارند: نگهداری پول در حسابهای جاری برای هزینههای روزمره، یا سپردهگذاری بلندمدت در بانکها برای دریافت سود بیشتر.
هنگامی که بانک مرکزی نرخ سود بانکی را افزایش میدهد، انگیزه سپردهگذاران برای انتقال منابع به حسابهای سپرده بلندمدت بیشتر میشود. این فرآیند که به «تبدیل پول به شبهپول» معروف است، باعث میشود:
-
هزینهکرد پول برای افراد دشوارتر شود
-
خریدهای هیجانی و تقاضای سفتهبازی برای داراییهایی مانند دلار و طلا کاهش یابد
-
سرعت گردش پول در اقتصاد پایین بیاید
-
فشار تقاضای کل مهار شود
افزایش نرخ سود و بازگشت تورم
دادههای اقتصادی نشان میدهد که در اواخر سال ۱۴۰۱، بانک مرکزی با افزایش نرخ سود بانکی، موفق شد در مقطعی نسبت پول به شبهپول را کاهش دهد. این تغییر نشاندهنده اثر مثبت این سیاست در کوتاهمدت بود.
با این حال، بررسی روندهای بعدی حاکی از آن است که این اثرگذاری پایدار نماند. پس از چند ماه، نسبت پول به شبهپول مجدداً صعودی شد و به سطوح قبلی خود نزدیک گردید. دلیل اصلی این بازگشت، منفیشدن مجدد نرخ سود حقیقی بود؛ به عبارت دیگر، تورم بالاتر از نرخ سود اسمی قرار گرفت و عملاً انگیزه سپردهگذاری بلندمدت را از بین برد.
نقش انتظارات تورمی در تضعیف سیاست پولی
تحلیلهای اقتصاددانان نشان میدهد که تصمیمگیری سپردهگذاران صرفاً تابع نرخ سود اسمی نیست؛ بلکه انتظارات تورمی نقشی تعیینکننده دارد. به بیان دقیقتر:
«افزایش نرخ سود در شرایطی میتواند ترکیب نقدینگی را به نفع شبهپول تغییر دهد که نرخ سود حقیقی مثبت باشد و فعالان اقتصادی به تداوم آن باور داشته باشند.»
اما وقتی انتظارات تورمی در اقتصاد نهادینه میشود، حتی افزایش نرخ سود اسمی نیز نمیتواند افراد را به سپردهگذاری بلندمدت ترغیب کند؛ زیرا آنان ترجیح میدهند داراییهای خود را به شکل پول نقد یا کالاهای با ارزش ذخیرهسازی کنند تا از کاهش ارزش پول در بلندمدت جلوگیری نمایند.
اثر کوتاهمدت یا راهکار پایدار؟
بررسیهای تجربی حاکی از آن است که نرخ سود بانکی بیشتر در کوتاهمدت بر کنترل تورم مؤثر است و در بلندمدت، به دلیل منفیشدن نرخ سود حقیقی و تداوم انتظارات تورمی، کارایی خود را از دست میدهد. این یافته، نگاه سنتی به ابزار نرخ بهره را به چالش میکشد و ضرورت طراحی بستههای سیاستی مکمل را بیش از پیش آشکار میسازد.
کارشناسان بر این باورند که برای دستیابی به کنترل پایدار تورم، باید علاوه بر ابزار نرخ سود، به مدیریت انتظارات تورمی، بهبود فضای کسبوکار و افزایش تولید واقعی نیز توجه جدی شود.
خبرهای بیشتر را در صفحه بانکداری بخوانید.
دیدگاهها