از اوج تا فرود؛ طلا و سکه چقدر جیب مردم را خالی کرد؟

به گزارش بنکر (Banker)، سال ۱۴۰۴، برای بازار طلا و سکه در ایران، بیش از هر چیز با “نوسان” و “تحول” گره خورده بود. سالی که گذشت، نه تنها شاهد ثبات در این بازار ارزشمند نبودیم، بلکه شاهد اوج‌گیری‌های چشمگیر و گاه غیرمنتظره‌ای بودیم که ذهن هر تحلیلگر و سرمایه‌گذاری را به خود مشغول می‌کرد.

از یک سو، تحولات پیچیده در بازارهای جهانی و از سوی دیگر، فشارهای اقتصادی و سیاسی داخلی، دست به دست هم دادند تا یکی از پرهیجان‌ترین سال‌های دهه‌های اخیر را برای طلا رقم بزنند. اما این نوسانات چگونه رقم خوردند و چه تأثیری بر جیب و سفره مردم گذاشتند؟

اونس جهانی

قبل از هر چیز، باید به تحولات اونس جهانی طلا نگاهی بیندازیم. این فلز گران‌بها، که معیاری جهانی برای ارزش‌گذاری و پناهگاهی امن در زمان بحران‌ها محسوب می‌شود، در سال ۱۴۰۴ عملکردی خیره‌کننده داشت. طبق آمارهای منتشر شده، از ابتدای سال تا دهم فروردین ماه ۱۴۰۵ (پایان سال ۱۴۰۴)، قیمت هر اونس طلای جهانی مسیری صعودی را طی کرد و از حدود ۳۰۳۸ دلار به ۴۵۳۹ دلار رسید. این یعنی یک رشد نجومی و بی‌سابقه نزدیک به ۴۹.۹ درصد! در واقع، قیمت طلا در بازارهای جهانی در طول یک سال، حدود ۱۵۰۰ دلار افزایش یافت.

این رشد عظیم، صرفاً یک عدد و رقم آماری نیست؛ بلکه بازتابی از فشارهای جهانی بود. در شرایطی که تنش‌های ژئوپلیتیکی در نقاط مختلف جهان افزایش یافته بود، نرخ تورم در بسیاری از کشورها همچنان بالا بود و سیاست‌های پولی بانک‌های مرکزی، سرمایه‌گذاران را به سمت دارایی‌های امنی چون طلا سوق می‌داد. طلا، به عنوان یک سپر تورمی و پناهگاه امن، توانست در این شرایط، ارزش خود را به خوبی حفظ کرده و حتی افزایش دهد. این رشد در بازار جهانی، زمینه را برای افزایش قیمت‌ها در بازارهای داخلی نیز فراهم کرد.

 بازار داخلی

اما تأثیر این تحولات جهانی بر بازار ایران، ابعاد عمیق‌تری پیدا کرد. در بازارهای داخلی، قیمت طلا و سکه نیز روندی صعودی را تجربه کرد که حتی در مقایسه با رشد جهانی، گاهی شدیدتر بود. این تشدید نوسانات، حاصل ترکیب عوامل جهانی و داخلی بود:

 طلای ۱۷ عیار

رئیس اتحادیه طلا و جواهر تهران، جزئیات دقیقی از این تحولات را ارائه داد. بر اساس گفته‌های ایشان، هر مثقال طلای ۱۷ عیار که در ابتدای سال ۱۴۰۴ با قیمتی حدود ۳۳ میلیون و ۸۶۵ هزار تومان معامله می‌شد، تا پایان سال به رقم خیره‌کننده ۷۷ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان رسید. این یعنی یک رشد ۱۲۹ درصدی! به عبارت ساده‌تر، ارزش این واحد وزنی طلا در طول یک سال، بیش از ۴۳ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان افزایش یافت. این رشد، نشان‌دهنده افزایش قابل توجه ارزش پول ملی در برابر این دارایی گران‌بها بود.

طلای ۱۸ عیار

اگر بخواهیم به قیمت هر گرم طلا نگاه کنیم، وضعیت کمی متفاوت ولی همچنان صعودی است. هر گرم طلای ۱۸ عیار که در ابتدای سال ۱۴۰۴ حدود ۷ میلیون و ۸۱۵ هزار تومان قیمت داشت، با رشدی مشابه ۱۲۹ درصدی، به ۱۷ میلیون و ۹۶۰ هزار تومان رسید. این افزایش، معادل بیش از ۱۰ میلیون تومان برای هر گرم طلا بود. این ارقام، نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاری در طلا طی سال گذشته، سود قابل توجهی را برای فعالان بازار به همراه داشته است.

 سکه تمام

اما سکه‌های طلا، به خصوص سکه تمام طرح جدید، در سال ۱۴۰۴ رکوردهای جدیدی را ثبت کردند. این قطعات ارزشمند، نه تنها از نظر ارزش بلکه از نظر “حباب” نیز تحولات چشمگیری را تجربه کردند.

تمام سکه طرح جدید

هر قطعه تمام سکه طرح جدید، که ابتدای سال ۱۴۰۴ با قیمتی حدود ۹۴ میلیون تومان معامله می‌شد، تا پایان سال به رقم شگفت‌انگیز ۱۸۳ میلیون تومان رسید. این یعنی یک رشد ۹۷ درصدی! به بیان دیگر، قیمت تمام سکه طرح جدید در طول یک سال، ۹۱ میلیون تومان افزایش یافت. این رشد قابل توجه، نشان‌دهنده افزایش چشمگیر تقاضا و ارزش‌گذاری این سکه‌ها بود که بخشی از آن نیز تحت تأثیر افزایش نرخ ارز و انتظارات تورمی قرار داشت.

 تمام سکه طرح قدیم

سکه تمام طرح قدیم نیز از این قاعده مستثنی نبود. این سکه‌ها که در ابتدای سال ۱۴۰۴ در محدوده ۸۸ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان قرار داشتند، تا پایان سال به ۱۸۱ میلیون تومان رسیدند. این افزایش، معادل ۱۰۵ درصد و به عبارتی ۹۳ میلیون تومان بود. این رشد کمی بیشتر از طرح جدید، نشان‌دهنده جذابیت همچنان بالای سکه‌های طرح قدیم در میان برخی سرمایه‌گذاران است.

 نیم سکه و ربع سکه

برای سرمایه‌گذارانی که به دنبال قطعات کوچکتر طلا هستند، نیم سکه و ربع سکه نیز جذابیت‌های خاص خود را داشتند:

• نیم سکه: از حدود ۶۰ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان در ابتدای سال، به ۹۸ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان رسید که با افزایش ۳۸ میلیون تومانی و رشد ۶۲ درصدی همراه بود.
• ربع سکه: نیز از ۳۱ میلیون تومان در ابتدای سال، با رشدی ۷۷ درصدی و افزایشی ۲۴ میلیون تومانی، به ۵۶ میلیون تومان رسید.

این رشدها، نشان‌دهنده رونق کلی در بازار سکه و افزایش تقاضا برای تمامی ابعاد آن بود.

سکه یک گرمی بانک مرکزی

حتی کوچکترین قطعه سکه، یعنی سکه یک گرمی بانک مرکزی، نیز شاهد رشد قابل توجهی بود. این سکه‌ها که در ابتدای سال ۱۴۰۴ با قیمت ۱۵ میلیون تومان معامله می‌شدند، به ۲۸ میلیون تومان رسیدند. این یعنی یک رشد ۸۶ درصدی و افزایش ۱۳ میلیون تومانی در ارزش این قطعه کوچک. این رشد، نشان‌دهنده همبستگی کامل قیمت انواع سکه با روند کلی بازار و ارزش‌گذاری طلا در ایران است.

 حباب سکه

یکی از نکات بسیار جالب توجه در بازار سکه سال ۱۴۰۴، کاهش چشمگیر حباب سکه بود. حباب سکه، در واقع تفاوت بین قیمت واقعی سکه (بر اساس ارزش اونس جهانی و نرخ ارز) و قیمت عرضه‌شده آن در بازار است. در ابتدای سال گذشته، این حباب حدود ۱۷ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان بود که تا پایان سال به ۶ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان کاهش یافت. این یعنی یک کاهش ۶۱ درصدی و حدود ۱۰ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان!

این کاهش حباب، خبر خوبی برای خریداران سکه بود. چرا که نشان می‌داد قیمت پرداختی آن‌ها، به ارزش ذاتی سکه نزدیک‌تر شده است. اما نکته مهم اینجاست که با وجود این کاهش، حباب سکه همچنان رقم قابل توجهی است و بخش مهمی از قیمت پرداختی را تشکیل می‌دهد. این بدان معناست که هنوز هم پتانسیل کاهش بیشتر حباب وجود دارد، هرچند که عوامل مختلف اقتصادی می‌توانند این روند را تحت تأثیر قرار دهند.

بازار طلا نفس کم می‌آورد

در کنار این نوسانات قیمتی، نباید از وضعیت تولید در صنف طلا و جواهر غافل شد. بر اساس گفته‌های رئیس اتحادیه، سال ۱۴۰۴ سال چندان مساعدی برای تولیدکنندگان نبود. در این سال، شاهد کاهش تولید بین ۳۵ تا ۴۵ درصدی در این صنف بودیم. این کاهش تولید، می‌تواند ناشی از عوامل مختلفی باشد:

• رکود اقتصادی: کاهش قدرت خرید مردم، منجر به کاهش تقاضا برای کالاهای لوکس و نیمه‌لوکس مانند طلا و جواهر می‌شود.
• افزایش هزینه‌های تولید: بالا رفتن قیمت مواد اولیه، دستمزد، و سایر هزینه‌ها، تولید را برای فعالان این صنف دشوارتر کرده است.
• نوسانات شدید بازار: ابهام و عدم اطمینان ناشی از نوسانات شدید قیمت، برنامه‌ریزی تولید را برای فعالان دشوار می‌سازد.
• مالیات: فشارهای مالیاتی بر اصناف، یکی دیگر از دلایل احتمالی رکود در بخش تولید است.

درخواستی از سازمان امور مالیاتی

در پایان، رئیس اتحادیه طلا و جواهر تهران، پیامی مهم را خطاب به سازمان امور مالیاتی مطرح کرد. ایشان با اشاره به شرایط رکودی و تورمی که اصناف، به ویژه صنف طلا و جواهر، با آن دست و پنجه نرم می‌کنند، خواستار درک این وضعیت و اتخاذ تدابیری حمایتی شدند.

در سالی که گذشت، بازار طلا و جواهر شاهد دو مرحله جنگ و تجاوز به کشور بودیم (اشاره احتمالی به تنش‌های منطقه‌ای)، که این خود بر ابهامات و نااطمیننی‌های اقتصادی افزوده و روند رکود را تشدید کرده است. در چنین شرایطی، اصناف نیازمند حمایت دولت هستند تا بتوانند به فعالیت خود ادامه دهند.

درخواست اصلی، اعمال بخشودگی‌های مالیاتی و ارائه تخفیف‌های مالیاتی است. این اقدامات می‌تواند به کاهش بار مالیاتی بر دوش اصناف کمک کرده و فضایی را برای تداوم فعالیت و حتی رونق احتمالی فراهم آورد. این خواسته، نه تنها در راستای حمایت از یک صنف خاص، بلکه در جهت حفظ اشتغال، تولید و کمک به ثبات اقتصادی کشور است.

نتیجه‌گیری

سال ۱۴۰۴، سالی پر از درس و تجربه برای فعالان بازار طلا و سکه بود. از یک سو، شاهد سودهای کلان برای سرمایه‌گذارانی بودیم که توانستند از نوسانات مثبت بازار به نفع خود استفاده کنند. از سوی دیگر، اما، نشانه‌هایی از رکود در تولید و فشارهای اقتصادی بر اصناف نیز دیده شد. درک این تحولات، تحلیل دلایل آن و برنامه‌ریزی برای آینده، کلید موفقیت در بازارهای پرتلاطم امروز است. انتظار می‌رود با درک متقابل بین دولت و اصناف، شاهد راهکارهایی باشیم که هم به حفظ ارزش دارایی‌های مردم کمک کند و هم چرخ تولید در این صنعت ارزشمند را به گردش درآورد.