به گزارش بنکر (Banker)، لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ در حالی مراحل تدوین را طی میکند که طبق تصمیم دولت و مصوبه مجلس، تغییراتی قابل توجه در ساختار و نحوه ارائه بودجه اعمال خواهد شد. قرار است لایحه بودجه امسال در دو بخش مجزا تنظیم شود:
-
بخش نخست شامل ارقام، جداول و منابع و مصارف اصلی و تقدیم مجلس میشود.
-
بخش دوم شامل احکام دائمی و تکرارشوندهای است که در سالهای گذشته نیز در بودجههای سنواتی درج میشدند.
برخی کارشناسان معتقدند این شیوه جدید میتواند به شفافیت بیشتر و نظارت مؤثرتر منجر شود. اما پرسش کلیدی اینجاست که آیا چنین تغییراتی قادر است کسری بودجه مزمن را که ریشه بسیاری از مشکلات اقتصادی است، کاهش دهد؟
آلبرت بغضیان، کارشناس اقتصادی و استاد دانشگاه تهران، در گفتوگو با تجارتنیوز در حاشیه نمایشگاه کیش اینوکس ۲۰۲۵، به این پرسش پاسخ داده است.
مساله اصلی، کسری بودجه است
بغضیان در توضیح ارقام بودجه گفت: «این اعداد زمانی معنا دارند که برای مردم قابل درک باشند. امروز وقتی از “هزار میلیارد” حرف میزنیم، این عدد حتی برای فعالان حرفهای نیز شفاف نیست.»
او ادامه داد: «این سوالات هر سال مطرح شده و سال بعد نیز تکرار خواهد شد. مشکل اصلی چیست؟ حتی وزیر اقتصاد یا رئیس سازمان برنامه و بودجه نمیتوانند آن را در یک جمله خلاصه کنند. اما واقعیت این است که مساله اصلی، کسری بودجه است.»
شیوه جبران کسری بودجه؛ تورمزا و تکراری
این اقتصاددان درباره چرایی تداوم کسری بودجه گفت: «کسری زمانی ایجاد میشود که هزینهها از درآمد پیشی میگیرد. تورم ساختاری و سیاستهای اقتصادی دولت هزینهها را بالا میبرد.»
او افزود: «روشهای جبران کسری نیز تورمزا است؛ از جمله استقراض از بانک مرکزی یا تغییر نرخ ارز. در حسابداری، این کسری پوشش داده میشود اما در واقعیت، تورم از جیب مردم پرداخت میشود.»
تحریمها عامل کاهش درآمدهای دولت هستند
بغضیان تحریمها را عامل اصلی عقبماندگی درآمد دولت دانست و گفت: «حتی با تأمین سهمیه نفت در اوپک، مشکل فروش و محدودیت خریداران باقی است و نفت با تخفیف فروخته میشود. برای دریافت ارز مشابه گذشته باید حجم بیشتری فروخت. این درآمد پاسخگوی هزینهها نیست و در سال بعد هم قابل اتکا نیست؛ بنابراین نرخ ارز افزایش مییابد.»
افزایش درآمد دولت؛ نیازمند اصلاح جدی معافیتهای مالیاتی
استاد دانشگاه تهران تاکید کرد: «هیچگاه به سراغ عامل اصلی کسری بودجه نرفتهایم. افزایش درآمد نیازمند بازنگری معافیتهای مالیاتی است.»
او ادامه داد: «وقتی ادعای تغییر ساختاری بودجه مطرح میشود، باید مشخص باشد چه چیزی حذف شده و چه چیز جایگزین آن شده است. آیا کسی جرأت کرده سراغ اصلاح معافیت نهادها و شرکتهای خاص برود؟»
پایههای جدید مالیاتی قادر به جبران کسری نیستند
بغضیان گفت: «مشکل فرار مالیاتی مربوط به افراد عادی نیست؛ کسانی هستند که چندین دفتر حسابداری دارند و حرفهای این کار را انجام میدهند.»
او افزود: «پایههای جدید مثل مالیات بر عایدی سرمایه یا مالیات بر خانه و خودروی لوکس هم قادر به جبران کسری بودجه نیستند.»
هیچکس نمیخواهد از منابع دولت دست بکشد
او توضیح داد: «معمولاً بودجه برخی نهادها ۳۰۰ تا ۴۰۰ درصد افزایش مییابد. نمایندگان برای افزایش بودجه استان خود فشار میآورند و نتیجه آن، بودجهای سیاسی و خارج از چارچوب برنامه توسعه است.»
به گفته او: «درآمدهای غیرقابلوصول در بودجه نوشته میشود تا کسری روی کاغذ صفر شود. اما سوال این است: آیا این بودجه بر اساس رشد اقتصادی واقعی یا نرخ تورم بسته شده؟ قطعاً خیر.»
بودجه ۱۴۰۵ باید در چارچوب برنامه توسعه تنظیم شود
بغضیان تاکید کرد: «بودجه باید در چارچوب برنامه توسعه تنظیم شود، اما این اتفاق نمیافتد. فقط در بخش احکام ثابت، مواردی برای استمرار ذکر میشود.»
او در پایان افزود: «اگر گفته میشود بودجه ۱۴۰۵ شفاف یا متفاوت است، باید دقیقاً توضیح داده شود چه چیز و چگونه تغییر کرده است. شفافیت در کدام بخش است و کسری چگونه محاسبه شده؟»
دیدگاهها