عواملی که دلار را وحشی کرد|مذاکره دیگر اثر ندارد

جواد فلاحیان، کارشناس بازارهای مالی، در گفتگو با تجارت‌نیوز توضیح می‌دهد که در جریان جنگ اخیر، رفتار بازار ارز برخلاف تمام تئوری‌های اقتصادی بود.

در روزهای جنگ، خریدار و فروشنده نمی‌توانستند بر سر قیمت به توافق برسند. فلاحیان می‌گوید:

«در مقطعی، قیمت خرید دلار ۱۵۸ هزار تومان و قیمت فروش ۱۵۳ هزار تومان بود؛ یعنی گپ پنج تا شش هزار تومانی!»

اضافه بر این، مردم از تکرار تجربه تلخ قطعنامه ۵۹۸ می‌ترسیدند؛ جایی که پس از پایان جنگ ایران و عراق، قیمت دلار سقوط کرد. همین ترس باعث شد بسیاری از خرید در اوج جنگ خودداری کنند.

سه دلیل افزایش قیمت دلار

فلاحیان معتقد است جهش فعلی قیمت دلار ریشه در سه عامل جدی دارد که ربطی به خود جنگ ندارند:

 از دست رفتن ۲۰ میلیارد دلار صادرات

کارخانه‌های پتروشیمی و فولادی که ارزآور اصلی کشور بودند، در جنگ آسیب جدی دیدند.

«حدود ۲۰ میلیارد دلار از ظرفیت صادراتی کشور از دست رفت. با کاهش توان این کارخانه‌ها، قطعاً با کمبود ارز مواجه می‌شویم.»

 محاصره تنگه هرمز و محدودیت ورود ارز

محاصره دریایی، صادرات را به شدت کاهش داده است. فلاحیان تأکید می‌کند:

«ورود ارز به اقتصاد کشور به شدت محدودتر از قبل شده است؛ عملاً قطره‌چکانی.»

 معضلات ساختاری؛ نقدینگی و پایه پولی

حتی اگر جنگ را کنار بگذاریم، اقتصاد ایران سال‌هاست با رشد بی‌رویه نقدینگی و پایه پولی دست و پنجه نرم می‌کند. این دو معضل به تنهایی کافی بودند تا قیمت دلار را بالا ببرند.

 چاپ پول محتمل است

در سال‌های گذشته، بانک مرکزی با تزریق ارز (ارزپاشی) تا حدودی بازار را کنترل می‌کرد. اما الان وضعیت فرق کرده است.

فلاحیان توضیح می‌دهد:

«بانک مرکزی به دلیل محدودیت شدید ورود ارز، اولویت را به تامین دارو و کالاهای اساسی داده است. اخیراً هم سه میلیارد دلار ارز ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی برای واردات دارو اختصاص یافته است.»

نگرانی بزرگ‌تر اما جای دیگری است:

«احتمالاً دولت و بانک مرکزی مجدداً به سمت چاپ پول برای جبران خسارت‌های جنگ روی می‌آورند.»

فلاحیان هشدار می‌دهد در صورت ادامه بلاتکلیفی مذاکرات، قیمت دلار در خوش‌بینانه‌ترین حالت به کریدور بیستم (۲۰۰ هزار تومان) خواهد رسید.

مردم بی‌حس شده‌اند

سوال مهم این است: اگر مذاکرات از سر گرفته شود، آیا قیمت دلار کاهش می‌یابد؟

پاسخ فلاحیان صریح است:

«بازارها نسبت به اخبار مذاکره بی‌حس شده‌اند. بیش از ۲۰ سال است که در حال مذاکره هستیم و نتیجه ملموسی حاصل نشده است.»

به گفته او، مردم دیگر صبر نمی‌کنند:

«مردم می‌دانند ممکن است روند مذاکرات طولانی شود و ارزش پولشان از بین برود. در نتیجه، تقاضا در بازار به سرعت افزایش پیدا می‌کند.»

 اگر توافق شود، قیمت دلار چقدر می‌شود؟

فلاحیان در پاسخ به این سؤال کلیدی گفت:

«قیمت منصفانه دلار در صورت توافق، محدوده ۱۵۰ تا ۱۶۰ هزار تومان است.»

اما یک نکته حیاتی وجود دارد: زمان توافق تعیین‌کننده است.

اگر توافق در زمانی انجام شود که دلار ۱۵۰ هزار تومانی است، یک چیز است؛ اگر در کریدور بیستم (۲۰۰ هزار تومانی) باشد، چیز دیگر.

«هرچه زمان سپری شود و توافق به تعویق بیفتد، اصلاح قیمت دلار کمتر و سخت‌تر خواهد بود. تجربه ثابت کرده وقتی تورمی به کالاها تحمیل شد، حتی با اخبار مثبت هم قیمت‌ها تغییر چندانی نمی‌کنند.»

بازار ارز در نقطه عطف تاریخی

قیمت دلار امروز حاصل جمع جبری چند متغیر است:

• کاهش ۲۰ میلیارد دلاری توان صادراتی

• محاصره تنگه هرمز

• رشد مزمن نقدینگی و پایه پولی

• احتمال چاپ پول جدید برای جبران خسارت‌های جنگ

• بی‌اثر شدن اخبار مذاکره بر ذهنیت مردم

فلاحیان در پایان تأکید می‌کند که بازار ارز ایران وارد فاز جدیدی شده است؛ فازی که در آن ابزارهای سنتی کنترل ارز (مانند ارزپاشی) کارآمدی خود را از دست داده‌اند و مردم دیگر منتظر وعده‌های مذاکراتی نمی‌مانند.