به گزارش بنکر (Banker)، بازار خودرو در ماههای اخیر با موج تازهای از گرانی مواجه شده است. بهای بسیاری از خودروهای داخلی، مونتاژی و وارداتی با رشد قابلتوجهی همراه بوده و انتقادها را نسبت به وضعیت بازار افزایش داده است.
در این میان، برخی روایتها ریشه التهابات قیمتی را در قیمتسازی و تحرکات واسطهای جستوجو میکنند. اما سهم واقعی این عوامل چقدر است؟
مسیح فرزانه، کارشناس صنعت خودروسازی، در گفتوگو با تجارتنیوز به این پرسش پاسخ داده است.
رشد افسارگسیخته
فرزانه با اشاره به وضعیت فعلی بازار میگوید:
«در یک ماه گذشته بازار خودرو با افزایش افسارگسیخته قیمتها مواجه شده است. این موضوع موجب انتقاد مصرفکنندگان، مسئولان و کارشناسان شده و مسئلهای پنهان و دور از ذهن نیست. متأسفانه این روند بهصورت تدریجی اما مداوم در حال ادامه یافتن است.»
به اعتقاد او، بخشی جزئی از این افزایش قیمت ناشی از حباب قیمتی است که بعداً بازار تا حدودی آن را اصلاح میکند. اما این اصلاح به دلیل فشار عوامل مختلف، چندان قابلتوجه و محسوس نیست.
سه عامل به هم ریختگی بازار
فرزانه تأکید میکند که اقتصاد ماهیتی علمی و آکادمیک دارد و بازار خودرو نیز تابع همین قواعد است. فاکتورهای همیشگی اثرگذار بر بازار همچنان وجود دارند، اما از ابتدای سال ۱۴۰۵ سه عامل جدید نیز به این مجموعه اضافه شدهاند.
عامل اول؛ تغییر نرخ ارز مبنای گمرکی
طبق مصوبه مجلس، از ابتدای سال جاری نرخ ارز مبنای محاسبه حقوق ورودی گمرکی با افزایش قابلتوجهی همراه شده است:
-
نرخ قبلی یورو: ۷۵ هزار تومان
-
نرخ جدید یورو: میانگین ۱۵۵ هزار تومان (معادل نرخ یورو در تالار دوم مرکز مبادله)
فرزانه توضیح میدهد که این نرخ این روزها به حدود ۱۷۴ تا ۱۷۵ هزار تومان نیز رسیده است. این جهش ۱۰۰ درصدی در نرخ ارز گمرکی، مستقیماً روی قیمت تمامشده خودروهای وارداتی و حتی قطعات یدکی تأثیر گذاشته است.
عامل دوم؛ بحران واقعی عرضه و تقاضا
فرزانه میگوید:
«بهرغم اظهارات برخی نهادها مبنی بر تداوم و جریان داشتن روند واردات خودرو، بر اساس گفتههای فعالان حوزه واردات و آنچه در عمل مشاهده میشود، شرایط حقیقی واردات خودرو در تناقض با این اظهارات است.»
این وضعیت مشابه همان رویکردی است که سیاستگذاران در حوزه تولید و مونتاژ اتخاذ کردهاند. گرچه مسئولان معتقدند مشکلی در تولید و مونتاژ وجود ندارد، اما واقعیتهای صنعت و بازار خودرو چیز دیگری میگوید.
نکته کلیدی: بازارهای اقتصادی بر اساس واقعیتهای موجود عمل میکنند، نه اظهارات خوشبینانه.
عامل سوم؛ تنشهای منطقهای
فرزانه تصریح میکند:
«تنشهای منطقهای اخیر، ریسکهای اقتصادی در بازار خودرو را بهشدت افزایش داده است. زمانی که این عوامل در کنار فاکتور تکراری بازار خودرو یعنی انتظارات تورمی قرار میگیرند، وضعیت فعلی بازار خودرو چندان دور از انتظار نخواهد بود.»
نقد ادعای «قیمتسازی توسط دلالان»
فرزانه به شدت از تحلیلهایی که افزایش قیمت خودرو را صرفاً ناشی از قیمتسازی واسطهها میدانند، انتقاد میکند:
«گاهی شنیده میشود که برخی همکاران یا حتی برخی نهادها اعلام میکنند قیمتهای بازار خودرو حباب است و بهزودی فرو خواهند ریخت و یا اینکه قیمتها توسط سایتها و فعالان بازار ساخته میشوند. چنین تحلیلهایی بیشتر ناشی از نداشتن شناخت کافی نسبت به سازوکارهای اقتصادی بازار خودرو است.»
او این ادعا را شبیه همان دیدگاهی میداند که پیشتر درباره بازار ارز مطرح میشد و میگفتند قیمت دلار را کانالهای تلگرامی تعیین میکنند.
«امروز نیز با وجود محدودیتهای اینترنتی، همچنان نرخ ارز، طلا و سکه بر اساس واقعیتهای اقتصادی تعیین میشود.»
نقش واسطهها
فرزانه تأکید میکند:
«نمیتوان منکر تأثیر سفتهبازی یا فعالیت واسطهها در بازار خودرو شد. با این حال، سهم واسطهگران در مقایسه با متغیرهای اصلی اثرگذار بر بازار خودرو بسیار محدود است. مهمترین نقش را همان سه عامل اقتصادی ایفا میکنند که پیشتر به آنها اشاره شد.»
جالب اینکه بخشی از افرادی که امروز در بازار خودرو بهعنوان واسطه یا سفتهباز شناخته میشوند، در واقع مردم عادی هستند که در طرحهای فروش خودرو ثبتنام میکنند و پس از تحویل، خودرو را در بازار آزاد به فروش میرسانند.
پلتفرمهای خرید و فروش
فرزانه درباره نقش پلتفرمهای اینترنتی در قیمتسازی توضیح میدهد:
«پلتفرمها در واقع بستری برای انتشار آگهی مصرفکنندگان هستند و امکان قیمتسازی به معنای واقعی را ندارند. آنچه گاهی رخ میدهد این است که افراد با مشاهده آگهیهای مشابه، قیمت پیشنهادی خود را کمی بالاتر اعلام میکنند و این روند در حجم بالایی از آگهیها میتواند فاصلهای میان قیمتهای اعلامی و قیمت حقیقی ایجاد کند.»
اما نکته مهم این است که بازار خودرو بازاری هوشمند است. اعدادی که در آگهیها مطرح میشوند، لزوماً ملاک معامله نیستند. معیار اصلی، قیمتی است که در نهایت در معامله واقعی ثبت میشود؛ یعنی همان عددی که در قولنامه درج میشود.
هشدار
فرزانه در بخش انتقادی صحبتهای خود میگوید:
«نادیده گرفتن کمبودها و مشکلات موجود در حوزه واردات، صنعت خودروسازی و بازار خودرو و این ادعا که قیمتها بهزودی کاهش مییابند یا صرفاً توسط دلالان ساخته میشوند، با منطق اقتصاد سازگار نیست و توهین به شعور مردم است.»
او با اشاره به تورم نقطهبهنقطه ۱۱۰ درصدی تأکید میکند:
«وقتی از تورم نقطهبهنقطه ۱۱۰ درصد صحبت میشود، نمیتوان افزایش قیمتها در بازار خودرو را تنها نتیجه قیمتسازی دانست. گرچه بخشی محدود از این پدیده میتواند ناشی از رفتارهای سفتهبازانه باشد، اما بخش عمده آن ریشه در عوامل اقتصادی دارد که به آنها اشاره شد.»
دیدگاهها