به گزارش بنکر (Banker)، بازار پول ایران در هفتههای اخیر به سکونی کمسابقه رسیده؛ جایی که نرخ بهره بینبانکی برای هفتمین هفته متوالی روی عدد ۲۴ درصد ثابت مانده است.
این ثبات نه یک نقطه ایست ساده، بلکه نشانهای چندلایه از عمق کسری ذخایر بانکها، شدت فشار نقدینگی و ارزیابی لحظهای بانک مرکزی از مسیر تورم است.
آمارهای رسمی نیز این روایت را تأیید میکنند؛ در هفته منتهی به ۲۶ آبان، ۲۲ بانک در حراج بازار باز شرکت کردند و برای ۵۲۴ هزار میلیارد تومان ریپو سفارش دادند، اما بانک مرکزی فقط ۲۳۰ هزار میلیارد تومان از این تقاضا را پذیرفت.
این رفتار نشان میدهد سیاستگذار، نرخ را در سقف نگه داشته ولی تزریق ذخایر را به صورت کنترلشده انجام میدهد تا کمبود ذخایر به بحران بانکی تبدیل نشود.
چرخش نقش بانک مرکزی
در ظاهر بازار بینبانکی آرام است، اما در عمق خود مملو از تنش و تحرکات ساختاری است. پایداری غیرعادی نرخ بهره در شرایط کسری مزمن ذخایر فقط یک معنا دارد:
نقش بانک مرکزی از «سیاستگذار فعال نرخ بهره» به «مدیر وضعیت بحرانی نقدینگی» تغییر کرده است.
در این نقطه، تفاوت میان دو ابزار کلیدی یعنی تسهیلات قاعدهمند و عملیات ریپو برای تحلیل رفتار نرخ بهره اهمیت ویژهای پیدا میکند.
تسهیلات قاعدهمند
تسهیلات قاعدهمند ابزاری کاملاً احتیاطی و کوتاهمدت است که معمولاً با سررسید یکشبه اجرا میشود.
هدف این ابزار نه جهتدهی به نرخ بهره، بلکه حفظ جریان نقدینگی و جلوگیری از اختلال در سیستم پرداخت است.
این ابزار بیشتر نقش سقف نوسانات نرخ بهره را بازی میکند؛ بانکها را از استقراض اضطراری نجات میدهد و مانع جهشهای مقطعی نرخ میشود.
ریپو
در مقابل، عملیات ریپو ستون اصلی سیاست پولی مدرن است. بانک مرکزی با تنظیم نرخ، حجم و سررسید ریپو مسیر نرخهای کوتاهمدت و سطح نقدینگی را مدیریت میکند.
افزایش حجم ریپو → کاهش فشار هزینه تأمین نقدینگی → حرکت نرخ بهره به سمت نرخ هدف
کاهش حجم ریپو → افزایش هزینه نقدینگی → فشار صعودی بر نرخ بهره
به همین دلیل ریپو مهمترین حامل سیگنال سیاست پولی است؛ سیگنالی که انتظارات کوتاهمدت و میانمدت بازار را شکل میدهد.
نقش ریپو در شرایط بحرانی
در وضعیتی که کسری ذخایر بانکها ساختاری شده، تسهیلات قاعدهمند بیشتر نقش «لنگر ثبات» را بازی میکند تا بانکها مجبور نشوند داراییهای خود را به شکل شتابزده بفروشند.
اما در چنین شرایطی، کارکرد این ابزار در مهار تورم محدود است.
این ریپو است که اکنون نقش اصلی در کنترل نرخ بهره، مهار فشار تورمی و مدیریت خلق پول بانکی را بر عهده دارد.
با تنظیم هوشمندانه ریپو، بانک مرکزی میتواند مازاد یا کسری نقدینگی را جمعآوری یا تزریق کرده و مسیر خلق پول و پایه پولی را هدفگذاری کند.
به این ترتیب، در وضعیت فعلی ریپو تنها ابزار عملیاتی نیست؛ بلکه ابزاری ضدچرخهای و نقشآفرین در تعادلبخشی به کل نظام مالی است.
دیدگاهها