به گزارش بنکر، این روزها یکی از بحثهای داغ اقتصاد، نحوه تخصیص ارز و محدودیتهای موجود در این حوزه است. برخی معتقدند باید بازار ارز آزادتر شود. اما آیا در شرایطی که منابع ارزی محدود است، میتوان همه محدودیتها را کنار گذاشت؟
حیدر مستخدمینحسینی، معاون اسبق وزیر امور اقتصاد و دارایی، معتقد است پاسخ منفی است. او میگوید بانک مرکزی در شرایط فعلی باید ابتدا نیازهای حیاتی کشور را پوشش دهد؛ یعنی ارز کالاهای اساسی، دارو و کالاهای مرتبط با معیشت مردم.
وی در گفتوگو با خبرنگار ایبنا توضیح داد: بانک مرکزی اعلام میکند منابع ارزی وجود دارد، اما محدودیتها باعث شده این منابع بر اساس اولویتبندی تخصیص پیدا کند. بنابراین طبیعی است که امکان تأمین همزمان همه درخواستهای ارزی وجود نداشته باشد.
مستخدمینحسینی با اشاره به نیاز ارزی برخی صنایع بزرگ گفت: بعضی شرکتها برای اجرای طرحهای خود از قبل باید به فکر تأمین مالی خارجی یا استفاده از منابع ارزی خارج از کشور باشند. در شرایطی که کشور با محدودیت ارزی روبهرو است، نمیتوان انتظار داشت بانک مرکزی تمام پروژههای صنعتی را تأمین مالی کند.
او تأکید کرد: در وضعیت جنگی، منابع ارزی کشور یک منبع نامحدود نیست و باید بر اساس اولویتهای ملی مدیریت شود.
آزادسازی کامل بازار ارز
یکی از انتقادهای مطرحشده در ماههای اخیر، کاهش محدودیتها و حرکت به سمت بازار آزاد ارز است. اما آیا چنین مدلی در همه شرایط جواب میدهد؟
مستخدمینحسینی معتقد است این دیدگاه بیشتر متعلق به اقتصادهای آزاد و رقابتی است، نه شرایطی که کشور با محدودیتهای جدی مواجه است.
به گفته او، در زمان جنگ یا بحرانهای مشابه، دولتها کنترل منابع راهبردی را کنار نمیگذارند. مدیریت ارز، نظارت و سیاستگذاری در چنین شرایطی یک ضرورت است.
وی گفت: هیچ کشوری که با شرایط جنگی روبهرو بوده، اقتصاد و منابع حساس خود را بدون مدیریت رها نکرده است.
البته این اقتصاددان تأکید کرد که فرآیندهای اداری تخصیص ارز نیز باید اصلاح شود. به گفته او، اگر در مسیر تخصیص ارز یا انجام امور اجرایی توقفهای غیرضروری وجود دارد، باید برطرف شود، اما اصل نظارت قابل حذف نیست.
بانکها باید بانکداری کنند، نه بنگاهداری
بخش دیگری از صحبتهای مستخدمینحسینی به موضوع بنگاهداری بانکها اختصاص داشت؛ موضوعی که سالهاست یکی از چالشهای نظام بانکی کشور محسوب میشود.
او با اشاره به سابقه ورود بانکها به فعالیتهای اقتصادی گفت: این روند از سالهای ابتدایی پس از انقلاب و در پی تملک برخی واحدهای تولیدی بابت بدهیها شکل گرفت.
به گفته وی، بعدها در دولتهای مختلف تأکید شد که بانکها باید از بنگاهداری فاصله بگیرند و روی فعالیت اصلی خود یعنی بانکداری تمرکز کنند، اما این سیاست هنوز به شکل کامل اجرا نشده است.
مستخدمینحسینی توضیح داد: وقتی بانکها شرکتهای وابسته خود را توسعه میدهند، منابعی که باید در اختیار فعالان اقتصادی قرار گیرد، ممکن است به سمت مجموعههای وابسته به خود بانکها هدایت شود.
او معتقد است این موضوع با رقابت سالم اقتصادی سازگار نیست و حتی میتواند نیازمند بررسی نهادهایی مانند شورای رقابت باشد.
این اقتصاددان افزود: بانک، کارخانهدار موفقی نیست. مدیریت یک بانک با مدیریت یک واحد صنعتی تفاوت دارد. به همین دلیل بانکها باید داراییها و شرکتهای خود را از مسیرهایی مانند بورس یا مزایده واگذار کنند و به وظیفه اصلی خود بازگردند.
استانداردسازی بانکها
مستخدمینحسینی یکی دیگر از وظایف مهم بانک مرکزی را نزدیک کردن نظام بانکی کشور به استانداردهای بینالمللی دانست.
او گفت: درست است که به دلیل محدودیتهای خارجی، ارتباط بانکهای ایران با شبکه بانکی جهان محدود شده، اما این دوره میتواند فرصتی برای آمادهسازی باشد.
به گفته وی، بانک مرکزی باید بانکها را به سمت رعایت استانداردهای روز بانکداری هدایت کند، زیرا در صورت بهبود روابط خارجی، بدون این اصلاحات امکان همکاری مؤثر با بانکهای بینالمللی دشوار خواهد بود.
وی همچنین بر ضرورت هماهنگی میان بانک مرکزی، گمرک، وزارت صنعت، معدن و تجارت و وزارت جهاد کشاورزی تأکید کرد.
مستخدمینحسینی گفت: اگر در مسیر تخصیص ارز یا ترخیص کالا مشکلی وجود دارد، بانک مرکزی باید با همکاری دستگاههای دیگر این گلوگاهها را شناسایی و برطرف کند.
به گفته او، هدف باید ایجاد یک مسیر سریعتر و کارآمدتر باشد؛ مسیری که هم نظارت را حفظ کند و هم مانع از ایجاد تأخیرهای غیرضروری شود.
دیدگاهها