سود ۳۰ یا ۵۰ درصدی؛ کدام در تورم ۱۰۰٪ نجاتتان می‌دهد؟

به گزارش بنکر (Banker)، در شرایطی که نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه ایران در اسفند ۱۴۰۴ به ۶۸.۱ درصد رسید و برخی کالاهای اساسی رشد قیمت بالای ۱۰۰ درصد را تجربه کرده‌اند، سؤال کلیدی این است: بانک‌ها برای جذب سپرده چه سودی باید بپردازند؟ و اصلاً چنین سودی در اقتصاد جنگی قابل تحقق است؟

واقعیت تورمی

آخرین داده‌های اقتصادی تصویر نگران‌کننده‌ای را نشان می‌دهد:

• نرخ تورم سالانه: حدود ۶۸ درصد

• تورم مواد غذایی: تا ۱۰۵ درصد در برخی اقلام

• نرخ ارز آزاد: بیش از ۱۷۰ هزار تومان (کاهش بیش از ۶۰ درصدی ارزش ریال طی یک سال)

• پیش‌بینی صندوق بین‌المللی پول از تورم ۱۴۰۵: ۶۸.۹ درصد

• قدرت خرید کارگران: حداقل حقوق ماهانه (۱۴ میلیون تومان) تنها ۲۱ درصد هزینه‌های یک خانواده معمولی را پوشش می‌دهد

در چنین شرایطی، اگر بانکی سود ۳۰ درصد بپردازد، سپرده‌گذار در پایان سال حدود ۳۸ درصد از قدرت خرید خود را از دست داده است (۶۸ درصد تورم منهای ۳۰ درصد سود).

ریاضیات سود سپرده

برای اینکه سود سپرده بتواند «بازده واقعی» (پس از کسر تورم) نزدیک به صفر ایجاد کند، نرخ سود باید حدود ۶۸ درصد باشد.

اما این رقم با واقعیت‌های اقتصادی فاصله زیادی دارد:

در شرایط تورم ۶۸ درصدی، هر سناریوی نرخ سود مزایا و معایب خاص خود را دارد:

۱- در سناریوی واقع‌بینانه که نرخ سود بین ۳۰ تا ۳۵ درصد تعیین می‌شود، بازده واقعی پس از کسر تورم چیزی حدود منفی ۳۳ تا ۳۸ درصد خواهد بود. این سناریو احتمالاً پایدار است، اما قطعاً برای سپرده‌گذار زیان‌بار محسوب می‌شود.

۲- در سناریوی عادلانه با نرخ سود ۴۵ تا ۵۰ درصدی، بازده واقعی به منفی ۱۸ تا ۲۳ درصد بهبود می‌یابد. هرچند این وضعیت عادلانه‌تر به نظر می‌رسد، اما ریسک نکول بانکی را به شدت افزایش می‌دهد.

۳- در سناریوی حفظ ارزش که نرخ سود به ۶۵ تا ۷۰ درصد می‌رسد، بازده واقعی به نزدیک صفر می‌رسد و ارزش پول سپرده‌گذار تقریباً حفظ می‌شود. متأسفانه تحقق این سناریو در شرایط کنونی غیرممکن است.

در وضعیت فعلی برخی بانک‌های ورشکسته، دیده می‌شود که سودهای غیررسمی تا ۱۰۰ درصد نیز وعده داده می‌شود. در تئوری، بازده واقعی در این حالت مثبت ۳۲ درصد خواهد بود، اما ریسک از دست دادن کل سرمایه بسیار بالاست و سپرده‌گذاران معمولاً به وعده‌های این بانک‌ها نمی‌رسند.

برخی بانک‌های خصوصی در گذشته سودهای غیرمتعارف تا سقف ۳۰-۳۲ درصد پرداخت می‌کردند. با تورم امروز، حداقل نرخ سود مورد نیاز برای عدم کاهش شدید قدرت خرید، بالای ۵۰ درصد است.

چرا بانک مرکزی نمی‌تواند سود را بالا ببرد؟

سه مانع اصلی وجود دارد:

۱. ریسک نکول بانک‌ها: سیستم بانکی ایران پیش از جنگ نیز انباشته از دارایی‌های سمی و تسهیلات غیرجاری بود . پرداخت سودهای بالای ۴۰ درصد، بسیاری از بانک‌ها را به مرز ورشکستگی می‌کشاند.

۲. استقراض دولت از بانک مرکزی: دولت برای تأمین هزینه‌های جنگی و جبران کسری بودجه، مجبور به چاپ پول و استقراض از بانک مرکزی و سیستم بانکی شده است . این استقراض، پایه پولی را متورم می‌کند و هرگونه سود واقعی را عملاً غیرممکن می‌سازد.

۳. انقباض اقتصادی شدید: صندوق بین‌المللی پول پیش‌بینی کرده اقتصاد ایران در سال ۲۰۲۶ حدود ۶.۱ درصد کوچک‌تر شود . در چنین شرایطی، تقاضا برای وام (که منبع درآمد بانک‌هاست) به شدت کاهش یافته است. طبق گزارش موسسه اکونومیست، اختلال در صادرات نفت و بسته شدن تنگه هرمز، اقتصاد و همراه آن توانایی بانک‌ها را نابود کرده است .

 چه باید کرد؟

در شرایط فعلی، اتکای صرف به سود سپرده بانکی، سرمایه‌گذاران را به طور قطع با بازده منفی واقعی مواجه می‌کند. کارشناسان پیشنهاد می‌کنند:

• تنوع‌بخشی به دارایی‌ها: در تورم‌های افسارگسیخته، کالاهای فیزیکی (طلا، مسکن، خودرو) یا دارایی‌های دلاری (از کانال‌های مجاز) عملکرد بهتری نسبت به ریال دارند، اما ریسک نقدشوندگی و نوسانات خاص خود را نیز دارند.

• سپرده کوتاه‌مدت با سود متغیر: با توجه به نوسانات شدید اقتصادی، سپرده‌های کوتاه‌مدت (سه تا شش ماهه) انعطاف بیشتری برای تغییر نرخ سود ارائه می‌دهند.

• شفافیت در ریسک: به جای وعده سودهای غیرواقعی، بانک مرکزی باید نرخ سود علی‌الحساب (متغیر بر اساس تورم و درآمد واقعی بانک) را ترویج دهد تا سپرده‌گذار در جریان ریسک واقعی قرار گیرد.