نقدینگی وحشی شد / رشد ۵۷ درصدی، فاجعه است

به گزارش بنکر، غلامرضا مصباحی‌مقدم، در سی‌وششمین همایش بانکداری اسلامی، تصویری روشنی از این بحران تورم و نقدینگی ترسیم کرد. او با صراحت گفت: «نرخ رشد نقدینگی باید با نرخ رشد تولید متناسب باشد.»

پرسش اینجاست: در شرایط فعلی، این تناسب کجاست؟ مصباحی‌مقدم پاسخ داد که رشد تولید در برخی دوره‌ها صفر یا حتی منفی بوده، در حالی که نرخ رشد نقدینگی به ۵۳، ۵۴، ۵۵ و حتی ۵۷ درصد رسیده است. تعبیر او از این وضعیت، کلمه «وحشتناک» بود. آماری که هر اقتصاددانی را نگران می‌کند.

او با اشاره به کاهش نرخ رشد نقدینگی در پایان سال ۱۴۰۳ (زیر ۲۵ درصد)، گفت که این دستاورد با مدیریت بانک مرکزی به دست آمده بود. اما امروز، دوباره شاهد رشد شتابان نقدینگی هستیم. نقدینگی در جایی که باید باشد، نیست و در جایی که نباید باشد، فراوان است.

خلق پول؛ دست در جیب مردم

مصباحی‌مقدم با زبانی ساده اما تند، ماهیت خلق پول را توضیح داد. او گفت: «خلق پول در واقع دست دراز کردن در جیب عامه مردم است.» هر وقت بانک مرکزی یا بانک‌ها نقدینگی افزایش می‌دهند، ارزش پول موجود در حساب‌ها کاهش می‌یابد. این یعنی بدون اطلاع مردم، سرمایه‌شان کم‌تر می‌شود. این مسئله، به تعبیر او، «تصرف در مال مردم» است.

رئیس شورای فقهی بانک مرکزی تأکید کرد که تورم در اقتصاد ایران عمدتاً به دلیل رشد بی‌حساب نقدینگی ایجاد می‌شود. او افزود که خلق پول هم از سوی بانک مرکزی (تحت فشار دولت) و هم از سوی بانک‌ها (با فشار بر بانک مرکزی) اتفاق می‌افتد. یعنی هر دو طرف، در این بازی نقش دارند.

مازاد ارزی؛ اما تولید در توقفگاه

شاید جنجالی‌ترین بخش سخنان مصباحی‌مقدم، به تراز بازرگانی کشور مربوط می‌شد. او از قائم‌مقام بانک مرکزی نقل کرد که در سال گذشته، ۵۱ میلیارد دلار صادرات غیرنفتی و ۵۸ میلیارد دلار واردات داشته‌ایم. صادرات نفتی هم ۲۰ تا ۳۰ میلیارد دلار بوده است. تراز تجاری، مثبت ۲۰ تا ۳۰ میلیارد دلار است. ارز مازاد داریم.

اما پرسش کلیدی اینجاست: «اگر تراز بازرگانی ما مثبت است، چرا باید شاهد کمبود ارز برای تأمین مالی واردات، کارخانه‌ها و تولیدات‌مان باشیم؟»

مصباحی‌مقدم پاسخ داد که ارز به‌موقع به دست بانک مرکزی نمی‌رسد. تولیدکننده چهار ماه، شش ماه، یک سال و حتی یک سال و نیم برای ثبت سفارش و دریافت ارز معطل می‌ماند. بعضی‌ها که طاقت نمی‌آورند، به بازار آزاد ارز می‌روند؛ بازاری که رئیس بانک مرکزی آن را غیرقانونی و تأمین‌کننده قاچاق خوانده است.

خط تولیدهای زیادی در شهرک‌های صنعتی متوقف شده‌اند. کارگران مرخص شده‌اند. دلیل؟ نمی‌توانند مواد اولیه وارد کنند. مصباحی‌مقدم این را یک «ناترازی کلیدی» نامید. ناترازی که باید حل شود.

واقعاً چقدر نقدینگی برای خرید ارز، طلا و دلالی استفاده می‌شود و چقدر برای تولید؟ پاسخ این سؤال، شاید کلید اصلی گره‌گشایی از اقتصاد ایران باشد.