با چه دارایی‌هایی می‌توان وام گرفت؟ فهرست جدید وثایق

به گزارش بنکر (Banker)، فرآیند وثیقه‌گذاری در نظام بانکی ایران در سال‌های اخیر وارد مرحله جدیدی شده است. اگر تا چند سال قبل ارائه سند ملکی یا ضامن، مهم‌ترین راه دریافت تسهیلات بود، اکنون با توسعه زیرساخت‌های دیجیتال، امکان استفاده از طیف گسترده‌ای از دارایی‌ها به‌عنوان وثیقه فراهم شده است.

نخستین گام این تحول در مرداد ۱۴۰۱ با راه‌اندازی سامانه توثیق الکترونیک هوشمند دارایی‌ها (ستاره) و با همکاری سازمان بورس، قوه قضاییه و شبکه بانکی برداشته شد.

در ادامه و با اجرای ماده ۷ قانون تأمین مالی تولید و زیرساخت‌ها، وزارت امور اقتصادی و دارایی در ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۴ دستورالعمل اجرایی سامانه جامع وثایق را ابلاغ کرد؛ سامانه‌ای که قرار است به‌عنوان زیرساخت اصلی مدیریت وثایق کشور، جایگزین سامانه‌های پراکنده گذشته شود.

سامانه جامع وثایق چیست؟

سامانه جامع وثایق بستری الکترونیکی برای ثبت، مدیریت و نظارت بر وثیقه‌های مورد استفاده در دریافت تسهیلات بانکی و سایر تعهدات مالی است.

در این سامانه برای هر دارایی یک شناسه یکتا صادر می‌شود و تمام مراحل شامل:

• احراز هویت مالک
• احراز مالکیت دارایی
• ارزش‌گذاری دارایی
• ثبت وثیقه
• آزادسازی وثیقه
• فروش وثیقه در صورت لزوم

به‌صورت الکترونیکی انجام می‌شود.

هدف اصلی این سامانه، کاهش مراجعات حضوری، افزایش شفافیت، جلوگیری از وثیقه‌گذاری تکراری یک دارایی و تسهیل دسترسی مردم و بنگاه‌های اقتصادی به منابع مالی است.

تفاوت سامانه ستاره با سامانه جامع وثایق

سامانه «ستاره» بیشتر بر توثیق دارایی‌های مالی مانند سهام و اوراق بهادار متمرکز بود، اما سامانه جامع وثایق دامنه بسیار گسترده‌تری دارد.

در سامانه جدید علاوه بر دارایی‌های بازار سرمایه، انواع سپرده‌های بانکی، خودرو، املاک، بیمه‌نامه‌های عمر، یارانه نقدی، ماشین‌آلات، مجوزهای کسب‌وکار، مالکیت فکری، دانش فنی و ده‌ها دارایی دیگر نیز قابلیت وثیقه‌گذاری پیدا کرده‌اند.

کدام بانک‌ها امکان توثیق الکترونیکی دارایی را دارند؟

در حال حاضر خدمات توثیق الکترونیکی دارایی در تعدادی از بانک‌های کشور ارائه می‌شود که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

• بانک ملی ایران
• بانک صادرات ایران
• بانک تجارت
• بانک ملت
• بانک مهر ایران
• بانک رسالت

بانک‌های صادرات، تجارت و ملت نیز با اتصال به سامانه جامع وثایق، امکان توثیق گروه‌های مختلف دارایی را عملیاتی کرده‌اند.

همچنین پیش از این، بانک‌های ملی، سپه، تجارت، صادرات، ملت و پارسیان برای توسعه این زیرساخت توافق همکاری مشترک انجام داده‌اند و انتظار می‌رود دامنه خدمات این سامانه در سایر بانک‌ها نیز گسترش یابد.

چه دارایی‌هایی را می‌توان وثیقه دریافت وام قرار داد؟

بر اساس آیین‌نامه اجرایی ماده ۷ قانون تأمین مالی تولید و زیرساخت‌ها که از سوی بانک مرکزی به شبکه بانکی ابلاغ شده، ۳۵ نوع دارایی قابلیت توثیق دارند.

مهم‌ترین این دارایی‌ها عبارت‌اند از:

دارایی‌های مالی

• سپرده‌های ریالی و ارزی
• گواهی سپرده
• سهام و اوراق بهادار
• دارایی‌های ثبت‌شده نزد شرکت سپرده‌گذاری مرکزی
• اوراق بورس کالا

دارایی‌های فیزیکی

• املاک و مستغلات
• خودرو و سایر وسایل نقلیه
• ماشین‌آلات و تجهیزات
• هواپیما
• کالاهای موجود در انبار
• فلزات گرانبها
• ارز

حقوق و درآمدهای مستمر

• حقوق کارکنان
• حقوق بازنشستگی
• یارانه نقدی
• پاداش پایان خدمت
• مطالبات قراردادی

دارایی‌های بیمه‌ای و اعتباری

• بیمه زندگی
• ضمانت‌نامه‌های بانکی
• ضمانت‌نامه صندوق‌های دولتی
• ضمانت‌نامه صندوق‌های پژوهش و فناوری

دارایی‌های نامشهود

• نشان تجاری
• ثبت اختراع
• نرم‌افزار
• دانش فنی شرکت‌های دانش‌بنیان
• مجوزهای کسب‌وکار

سایر دارایی‌ها

• سیم‌کارت و خط تلفن ثابت
• ریال دیجیتال
• چک
• سهم‌الشرکه شرکت‌ها

جدیدترین دارایی‌های اضافه‌شده به سامانه جامع وثایق

بر اساس آخرین مصوبات شورای ملی تأمین مالی، فهرست دارایی‌های قابل توثیق همچنان در حال توسعه است.

در تازه‌ترین به‌روزرسانی، واگن‌های ریلی، لکوموتیو و ماشین‌آلات مکانیزه ریلی نیز به دارایی‌های قابل وثیقه اضافه شده‌اند تا امکان تأمین مالی پروژه‌های حمل‌ونقل ریلی تسهیل شود.

این موضوع نشان می‌دهد فهرست دارایی‌های قابل وثیقه در آینده نیز می‌تواند گسترده‌تر شود.

چه نهادهایی بر سامانه جامع وثایق نظارت می‌کنند؟

چندین نهاد مسئول ثبت، کنترل و نظارت بر اطلاعات دارایی‌ها در سامانه جامع وثایق هستند که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• بانک مرکزی
• وزارت امور اقتصادی و دارایی
• سازمان بورس و اوراق بهادار
• سازمان ثبت اسناد و املاک کشور
• بیمه مرکزی
• وزارت صنعت، معدن و تجارت
• سایر نهادهای تخصصی مرتبط با هر نوع دارایی

مزیت سامانه جامع وثایق برای متقاضیان وام چیست؟

راه‌اندازی سامانه جامع وثایق باعث شده متقاضیان دریافت تسهیلات بانکی دیگر تنها به ارائه سند ملکی یا ضامن محدود نباشند و بتوانند از طیف گسترده‌تری از دارایی‌های خود به‌عنوان وثیقه استفاده کنند.

از سوی دیگر، فرآیند بررسی وثیقه نیز سریع‌تر، شفاف‌تر و کم‌هزینه‌تر انجام می‌شود و احتمال استفاده همزمان از یک دارایی برای چند وثیقه نیز به حداقل می‌رسد.

در عین حال، باید توجه داشت که پذیرش هر نوع دارایی به‌عنوان وثیقه، علاوه بر وجود زیرساخت سامانه، به سیاست‌های اعتباری هر بانک، نوع تسهیلات و ضوابط داخلی مؤسسه مالی نیز بستگی دارد؛ بنابراین ممکن است همه بانک‌ها تمام دارایی‌های قابل توثیق را برای همه انواع وام نپذیرند.

مهم‌ترین دارایی‌های قابل وثیقه برای دریافت وام