به گزارش بنکر (Banker)، زمستان ۱۴۰۴ برای اقتصاد ایران فقط یک فصل سرد نبود؛ بلکه فصلی بود که فشار سنگین معیشتی روی دوش مردم دوچندان شد. دادههای تازه نشان میدهد شاخص فلاکت کشور در این فصل به بالاترین رقم خود از ابتدای سال ۱۴۰۰ رسیده است.
بر اساس محاسبات، این شاخص که از جمع نرخ تورم نقطهای فصلی و نرخ بیکاری به دست میآید، در زمستان ۱۴۰۴ به ۷۴.۲ واحد افزایش یافت. رقمی که تصویری شفاف از فشار همزمان گرانی و رکود بازار کار ارائه میدهد.
تورم یا بیکاری؟
نکته مهمی که در این آمار به چشم میخورد این است که جهش اخیر بیشتر از آنکه حاصل بدتر شدن وضعیت اشتغال باشد، نتیجه تاخت و تاز تورم بوده است.
برای درک بهتر، بیایید اعداد را کنار هم بگذاریم. در زمستان ۱۴۰۳، نرخ بیکاری کشور ۷.۶ درصد بود و شاخص فلاکت ۴۲.۳ واحد ثبت شد. در زمستان ۱۴۰۴، نرخ بیکاری همچنان ۷.۶ درصد باقی ماند، اما شاخص فلاکت به ۷۴.۲ واحد جهش کرد. یعنی در حالی که نرخ بیکاری یک سال کامل تغییر نکرده، شاخص فلاکت بیش از ۳۱ واحد بالا رفته است. به عبارت سادهتر، فشار اصلی از جیب مردم گذشته، نه از در بسته شرکتها.
نکته جالب دیگر این است که نرخ تورم نقطهای فصلی در زمستان ۱۴۰۴ به ۶۶.۶ درصد رسید که در مقایسه با مدت مشابه سال قبل رشد چشمگیری داشته است.
جهش معیشتی در کمتر از یک سال
نگاهی به روند فصلی شاخص فلاکت از سال ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴، سه دوره متفاوت را نشان میدهد.
در سالهای ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱، شاخص فلاکت در سطح بالا و عمدتاً بالای ۵۰ واحد نوسان داشت. پس از آن، در سال ۱۴۰۳ نوعی آرامش نسبی در دادهها دیده شد. به طوری که شاخص فلاکت در بهار ۱۴۰۳ به ۳۹.۳ واحد رسید و پایینترین سطح پنجساله خود را ثبت کرد.
اما این آرامش پایدار نماند. از ابتدای سال ۱۴۰۴، روند شاخص بار دیگر صعودی شد؛ به طوری که از ۴۶.۵ واحد در بهار ۱۴۰۴ به ۷۴.۲ واحد در زمستان همان سال رسید. یعنی اقتصاد ایران در کمتر از یک سال از یک دوره نسبتاً آرام، وارد فاز جهش فشار معیشتی شد.
برای روشن شدن ابعاد این جهش، بد نیست بدانید که شاخص فلاکت در زمستان ۱۴۰۳ در سطح ۴۲.۳ واحد بود، اما در زمستان ۱۴۰۴ به ۷۴.۲ واحد رسید؛ رشدی معادل ۳۱.۹ واحد در بازه یک ساله.
تأیید نقش تورم در پاییز و زمستان
الگوی مشابهی در مقایسه با پاییز ۱۴۰۴ هم دیده میشود. در پاییز ۱۴۰۴، شاخص فلاکت ۵۸ واحد بود و نرخ بیکاری ۷.۸ درصد. اما در زمستان ۱۴۰۴، با وجود کاهش نرخ بیکاری به ۷.۶ درصد، شاخص فلاکت به ۷۴.۲ واحد افزایش یافت. یعنی حتی با بهبود جزئی در بازار کار، فشار معیشتی به دلیل تورم بالا بیشتر شده است.
نتیجه نهایی این است: زمستان ۱۴۰۴ را تورم به ثبت رساند، نه بیکاری.
نقشه فلاکت در استانها
تصویر استانی اما نگرانکنندهتر از آمار ملی است. در حالی که شاخص کل کشور ۷۴.۲ واحد است، ۲۴ استان وضعیتی بدتر از میانگین ملی دارند. به عبارت دیگر، تنها چند استان هستند که فشار اقتصادی کمتری را تجربه میکنند و بقیه کشور وضعیت دشوارتری نسبت به میانگین دارند.
بحرانیترین استانها (شاخص بالای ۹۰)
در رأس جدول فلاکت، چهار استان غربی کشور قرار دارند. استان کردستان با شاخص ۹۶.۳ واحد، بدترین وضعیت را در کشور دارد. کرمانشاه با اختلاف ناچیز و با ثبت شاخص ۹۶.۲ واحد، در رتبه دوم ایستاده است. لرستان با ۹۵.۵ واحد و ایلام با ۹۰ واحد، دیگر استانهایی هستند که شاخص فلاکت آنها از مرز ۹۰ عبور کرده است.
در این استانها، ترکیب تورم افسارگسیخته و بیکاری مزمن فشار مضاعفی ایجاد کرده است. برای نمونه، کرمانشاه بالاترین نرخ بیکاری کشور را با ۱۶.۵ درصد دارد؛ یعنی بیش از دو برابر میانگین ملی. از سوی دیگر، لرستان با تورم زمستانی ۸۳.۶ درصدی، یکی از سنگینترین فشارهای قیمتی را در کشور تجربه کرده است.
در نقطه مقابل، تهران با شاخص ۵۹.۷ واحد، کمترین فشار را در میان استانها تجربه کرده است. البته این عدد نیز هنوز بسیار بالاست و نشانه آرامش نیست، بلکه صرفاً نشان میدهد که تهران نسبت به استانهای بحرانزده غربی شرایط بهتری دارد.
عدد ملی، بحران استانی را پنهان میکند
دادههای شاخص فلاکت چند پیام کلیدی دارند.
اول: زمستان ۱۴۰۴ بالاترین شاخص فلاکت در ۵ سال اخیر را ثبت کرد و این رکوردشکنی زنگ خطری جدی برای اقتصاد کشور است.
دوم: دوره آرامش نسبی سال ۱۴۰۳ دوام نیاورد و اقتصاد ایران بار دیگر در مسیر افزایش فشار معیشتی قرار گرفته است.
سوم: تورم، رهبر اصلی این ناکامیهاست. برخلاف تصور رایج، بیکاری در سطح ملی نقش تعیینکنندهای در جهش اخیر شاخص فلاکت نداشته است.
چهارم: نابرابری استانی در ایران بسیار شدید است. ۲۴ استان وضعیتی بدتر از میانگین کشور دارند و ۴ استان غربی در وضعیت بحرانی به سر میبرند.
و مهمترین پیام: نگاه به عدد میانگین کشوری، بخش مهمی از عمق بحران در استانهای غربی را پنهان میکند. وقتی میگوییم شاخص فلاکت کشور ۷۴.۲ است، باید یادمان باشد که در کردستان این عدد به ۹۶.۳ میرسد؛ یعنی مردم آن استان فشار معیشتی بسیار سنگینتری از میانگین کشور تحمل میکنند.
منبع: تجارت نیوز
دیدگاهها