چرا دلار دوباره طغیان کرد؟ پشت‌پرده نوسانات جدید بازار ارز

به گزارش بنکر (Banker)، جهش‌های قیمتی، افزایش انتظارات تورمی و رشد تقاضای غیررسمی، نشانه‌هایی هستند که فعالان اقتصادی را نسبت به آینده بازار ارز نگران کرده‌اند.

کارشناسان اقتصادی معتقدند آنچه امروز در بازار ارز مشاهده می‌شود، حاصل هم‌زمانی مجموعه‌ای از عوامل داخلی و خارجی است؛ عواملی که در کنار یکدیگر، تعادل عرضه و تقاضای ارز را بر هم زده‌اند.

عوامل داخلی نوسانات ارزی

میرهادی رهگشای، کارشناس مسائل اقتصادی، در تحلیل نوسانات اخیر نرخ دلار، عوامل مؤثر را به دو دسته درونی و بیرونی تقسیم می‌کند. به گفته او، مهم‌ترین عامل داخلی، افزایش تقاضای وارداتی در شرایطی است که منابع ارزی کشور به دلیل کاهش صادرات و مشکلات بازگشت ارز، محدود شده است.

وی توضیح می‌دهد که چالش منابع ارزی و تخصیص قطره‌چکانی ارز ترجیحی، فشار مضاعفی بر بازار وارد کرده است. از سوی دیگر، تشدید خشکسالی و بحران منابع آب، تولید داخلی را کاهش داده و وابستگی کشور به واردات کالاهای اساسی و نهاده‌های دامی را افزایش داده است؛ موضوعی که تقاضای ارز را بیش از گذشته بالا برده است.

اثر سیاست واردات بدون انتقال ارز

رهگشای همچنین به مصوبه واردات بدون انتقال ارز اشاره می‌کند و آن را یکی از عوامل تشدید نوسانات می‌داند. به گفته او، صدور مجوز واردات بدون ثبت منشأ ارز، به‌ویژه در مناطق مرزی، و برخورد با کارت‌های بازرگانی مشکوک که در کوتاه‌مدت عرضه ارز را کاهش داده، موجب شده بخش قابل توجهی از تقاضا به بازار غیررسمی منتقل شود؛ اتفاقی که مستقیماً به افزایش نوسانات دامن زده است.

ثبات در تأمین ارز؛ کلید آرامش بازار

نقش دولت و بانک مرکزی

این کارشناس اقتصادی تأکید می‌کند که مهم‌ترین راهکار کنترل نوسانات، ایجاد ثبات و پایداری در فرآیند تأمین ارز است. به باور او، تأمین منظم و بدون وقفه ارز، پیش‌نیاز اصلی آرامش بازار محسوب می‌شود؛ هرچند بانک مرکزی به تنهایی مسئول این فرآیند نیست و سایر نهادهای دولتی نیز نقش مهمی دارند.

رهگشای هشدار می‌دهد که تداوم ناپایداری در تأمین ارز، به‌طور طبیعی روند افزایشی نرخ دلار را تشدید خواهد کرد و انتظارات تورمی را بالا نگه می‌دارد.

ارزیابی اقدامات اخیر بانک مرکزی

به گفته این کارشناس، اقداماتی مانند مسدودسازی حساب‌های مشکوک، تسریع در تخصیص ارز برای ثبت سفارش‌های زیر ۱۰۰ هزار دلار و برخورد با پولشویی و اخلالگران بازار، در جای خود مثبت ارزیابی می‌شود؛ اما این اقدامات به‌تنهایی و در کوتاه‌مدت نمی‌توانند بازار ارز را به ثبات پایدار برسانند.

فشار عوامل خارجی بر بازار ارز

تحریم‌ها و تنش‌های ژئوپلیتیک

در کنار عوامل داخلی، متغیرهای بیرونی نیز نقش پررنگی در نوسانات اخیر داشته‌اند. به گفته رهگشای، تشدید فشار تحریم‌ها، تحولات سیاسی پس از روی کار آمدن ترامپ، تجاوز نظامی اسرائیل، فعال شدن مکانیسم اسنپ‌بک و تهدیدهای مداوم جنگ، همگی فضای روانی بازار ارز را ملتهب کرده‌اند.

این تحولات، در کنار یک جنگ رسانه‌ای هدفمند، انتظارات تورمی را افزایش داده و تقاضای سوداگرانه را در بازار غیررسمی تقویت کرده است.

دلار بالای ۱۳۵ هزار تومان؛ بازار در وضعیت هشدار

بر اساس گزارش‌ها، نرخ دلار در بازار آزاد نوسانات قابل توجهی را تجربه کرده و حتی از سطح ۱۳۵ هزار تومان نیز عبور کرده است. این اتفاق در شرایطی رخ داده که بانک مرکزی از طراحی ابزارهای مالی جدید در چارچوب رژیم «شناور مدیریت‌شده» برای کنترل بازار ارز خبر داده است.

جمع‌بندی؛ بازار ارز در دوراهی ثبات و تنش

به نظر می‌رسد تا زمانی که شکاف میان نیازهای واقعی اقتصاد به ارز و محدودیت‌های ناشی از تحریم‌های خارجی برطرف نشود، بازار ارز همچنان میان این دو فشار در نوسان خواهد ماند. کارشناسان معتقدند تنها با افزایش منابع ارزی و اصلاح هم‌زمان سازوکار تخصیص ارز می‌توان از شوک‌های ارزی آینده جلوگیری کرد و اعتماد را به بازار بازگرداند.

منبع: تسنیم