چرا ایرانی‌ها دلار را به ریال ترجیح می‌دهند؟

دلاری شدن معاملات در ایران به دلیل تورم، بی‌ثباتی اقتصادی و کاهش اعتماد به ریال، تهدیدی برای پول ملی و سیاست‌های اقتصادی است.

به گزارش بنکر (Banker)، دلاری شدن معاملات در اقتصاد ایران دیگر محدود به بازارهای لوکس نیست و به بخش گسترده‌ای از روابط اقتصادی و اجتماعی نفوذ کرده است.

این روند، ناشی از تورم مداوم، بی‌ثباتی اقتصادی و کاهش اعتماد عمومی به ریال است و می‌تواند قدرت سیاست‌گذاری پولی را تضعیف و شکاف طبقاتی را افزایش دهد.

ریشه‌های دلاری شدن معاملات

دلاری شدن در ایران به سه عامل اصلی بازمی‌گردد:

۱. تورم بالا و مداوم
تورم سالانه دو رقمی و حتی بیش از ۵۰ درصد باعث شده مردم و فعالان اقتصادی دیگر تمایلی به نگهداری دارایی‌های خود به ریال نداشته باشند و دلار را جایگزین کنند.

۲. بی‌ثباتی در بازار ارز
جهش‌های مکرر نرخ ارز از اوایل دهه ۱۳۹۰ نشان داده‌اند که شوک‌های ارزی اثر کوتاه‌مدت ندارند و اعتماد به ریال را کاهش می‌دهند.

۳. رشد اقتصادی ضعیف و نااطمینانی کلان
تولید ملی پایدار نیست و سیاست‌های اقتصادی مداوم در حال تغییرند؛ در نتیجه، بنگاه‌ها و خانوارها برای کاهش ریسک، قراردادهای خود را دلاری می‌کنند.

پیامدهای اجتماعی و اقتصادی دلاری شدن

تشکیل شکاف طبقاتی
افرادی که درآمد دلاری دارند، موقعیت اقتصادی بسیار متفاوتی نسبت به دارندگان حقوق ریالی پیدا می‌کنند، که نابرابری و بی‌عدالتی اجتماعی را تقویت می‌کند.

تضعیف سیاست‌های پولی
استفاده گسترده از دلار، اثرگذاری ابزارهای بانک مرکزی را کاهش می‌دهد و کنترل بازار از دست سیاست‌گذار خارج می‌شود.

افزایش نااطمینانی در قراردادها
قیمت‌گذاری با دو واحد پولی مختلف باعث نوسان و کاهش پیش‌بینی‌پذیری در معاملات می‌شود.

دلاری شدن؛ چرخه خودتقویت‌کننده

هرچه اعتماد به ریال کاهش یابد، تمایل به استفاده از دلار بیشتر می‌شود و این روند خود باعث کاهش بیشتر نقش ریال و بی‌اعتمادی به آن خواهد شد. مهار این چرخه نیازمند اصلاحات ساختاری و ایجاد ثبات اقتصادی است.

تجربه جهانی؛ از آرژانتین تا ترکیه

کشورهایی با تورم بالا و بحران‌های ارزی مانند آرژانتین، ونزوئلا و ترکیه، تجربه مشابهی دارند. بسته به توانایی سیاست‌گذاری و ظرفیت اقتصاد کلان، برخی توانسته‌اند دلاری شدن معاملات را محدود کنند و برخی ناچار به پذیرش آن شده‌اند.

راهکار مقابله با دلاری شدن معاملات

۱. کاهش تورم و اصلاح سیاست‌های مالی
تورم باید از طریق مهار کسری بودجه و انضباط پولی کاهش یابد تا انگیزه استفاده از دلار کاهش پیدا کند.

۲. ایجاد ثبات در بازار ارز
شفافیت و پرهیز از چندنرخی بودن ارز، اعتماد عمومی به ریال را افزایش می‌دهد.

۳. تقویت رشد اقتصادی و فضای سرمایه‌گذاری
رشد اقتصادی پایدار، پیش‌بینی‌پذیری درآمد و بهبود چشم‌انداز بنگاه‌ها نیاز به دلاری کردن معاملات را کاهش می‌دهد.