آخرین آمارها نشاندهنده کاهش منفی در مصرف خصوصی در تابستان ۱۴۰۳ است، معیاری که میتواند نشانهای از کاهش رفاه خانوارهای ایرانی باشد.
به گزارش بنکر (Banker)، دادههای اخیر مرکز آمار حکایت از منفی شدن رشد مصرف بخش خصوصی – که عمدتاً توسط خانوارها تشکیل میشود – در تابستان ۱۴۰۳ دارد. این نخستین باری است که این شاخص به محدوده منفی بازمیگردد و آخرین بار در تابستان ۱۴۰۱ به این وضعیت رسیده بود.
تحلیلهای اقتصادی
تحلیلگران اقتصادی بر این باورند که تغییرات در مصرف یا مخارج خصوصی میتواند به عنوان معیاری از «رفاه» خانوارها استفاده شود.
از آنجایی که بخش عمده مصرف خصوصی به خانوارها مربوط میشود، تغییرات در این شاخص میتواند نمایانگر تغییرات در «رفاه خانوار» باشد.
بررسی ۱۲ ساله این شاخص نشان میدهد که رشد مصرف خانوارها تحت تأثیر «آغاز تحریمهای دهه ۹۰» و «خروج ترامپ از برجام» به شدت منفی واکنش نشان داده و در مقابل، به «شروع مذاکرات برجام» و «امضای برجام» پاسخ مثبت داده است. همچنین، بعد از «حذف ارز ترجیحی» در تابستان ۱۴۰۱، این شاخص نیز بار دیگر با کاهش قابل توجهی روبرو شده است.
تحلیل مصرف خانوار و رفاه
برای ارزیابی سطح رفاه خانوار، شاخصهای متعددی طراحی شده که هریک مزایا و معایب خاص خود را دارند. یکی از سادهترین و مهمترین این شاخصها، «مصرف نهایی خصوصی» است.
مصرف خصوصی منعکسکننده مصرف خانوارها است و کاهش آن نشاندهنده کاهش مصرف خانوارهاست.
هنگامی که تغییرات این شاخص در هر فصل نسبت به مدت مشابه سال قبل بررسی میشود، رشد مصرف خصوصی یا رشد مصرف خانوار مشخص میشود.
چالشهای رفاه خانوارهای ایرانی در دهه ۹۰
مطالعه روند «رشد مصرف خانوار» از ابتدای دهه ۹۰ تاکنون نشان میدهد که این شاخص در طول ۱۲ سال گذشته دو بار با افت و دو بار با جهش قابل توجه مواجه شده است.
در بهار سال ۱۳۹۱، رشد مصرف خانوار به میزان منفی ۵ درصد اعلام گردید. این سال، همزمان با آغاز تحریمهای غرب علیه پرونده هستهای ایران بود و به تدریج بخشهای مختلف اقتصادی تحت تأثیر این تحریمها قرار گرفتند.
از ابتدای این سال تا اواسط سال ۹۲، در تمامی فصلها به جز یک فصل، رشد مصرف خانوار منفی باقی ماند.
با ورود به نیمه دوم سال ۹۴ و تقویت امیدها برای یافتن راهحل در خصوص مسئله هستهای، رشد مصرف خانوار از محدوده منفی خارج شد.
این شاخص در پاییز سال ۹۶ به ۷.۲ درصد افزایش یافت، که به معنای افزایش ۷.۲ درصدی مصرف مردم و بخش خصوصی نسبت به پاییز سال ۹۵ بود. بخشی از این رشد به خاطر تداوم رشدهای منفی در سالهای گذشته و بخش دیگر به طور واقعی ایجاد شده بود.
اما این رشد پایدار نبود و رشد مصرف خانوار در بهار ۹۷ به ۶.۵ درصد و سپس در بهار ۹۸ به منفی ۲.۷ درصد و منفی ۷.۵ درصد سقوط کرد.
این نزول، کمترین نرخ رشد مصرف خصوصی ایران در طول ۱۲ سال اخیر به شمار میرود.
پس از کاهش شدید مصرف خانوار، با کاهش تهدیدات تحریمی در سالهای بعد، رفاه خانوار دوباره رو به افزایش گذاشت.
در دو سال گذشته، بالاترین رشد ثبت شده برای این شاخص ۴.۸ درصد بوده که مربوط به تابستان ۱۴۰۲ میشود.
در دو فصل اخیر، یعنی بهار و تابستان سال ۱۴۰۳، این شاخص وارد روند نزولی شده است. در بهار امسال رشد مصرف خانوار ۲.۳ درصد بوده اما در تابستان دوباره به محدوده منفی بازگشته است.
نرخ رشد منفی ۰.۷ درصدی مصرف خانوار در تابستان امسال نشاندهنده آن است که خانوارها نسبت به تابستان سال گذشته مصرف کمتری داشته و احتمالاً رفاه آنها از طریق کاهش مصرف کاهش یافته است.
دیدگاهها