راز دلار ۱۱۶ هزار تومانی؛ چرا دلار ارزان در بازار آزاد وجود دارد؟

تفاوت قیمت دلار با تراول

اگرچه قیمت دلار در بازار آزاد ثابت است، اما نحوه تسویه حساب با «تراول» (پول توریستی) این معادله را تغییر می‌دهد. برای بررسی این موضوع، با چندین فروشنده تماس گرفتیم و متوجه شدیم که همه آن‌ها حاضرند دلار را با قیمت پایین‌تر و در قبال تراول بفروشند. حتی برخی از آن‌ها پیشنهاد دادند که همان دلار را با تسویه بانکی به قیمت ۱۵۰ هزار تومان خریداری کنند.

ارقام متفاوتی از ۱۱۶ هزار تومان تا ۱۳۰ هزار تومان شنیده شد، اما نکته کلیدی این بود که نوع تراول و تعداد آن تأثیر مستقیمی بر قیمت نهایی دارد:

به نظر می‌رسد هرچه حجم تراول بیشتر باشد، تخفیف عمده‌تری نیز در کار است.

تراول‌ها به کجا می‌روند؟

وقتی دلیل این خرید و فروش عجیب را از فروشندگان پرسیدیم، پاسخی کوتاه و گویا شنیدیم: «ما تراول‌ها را به هرات می‌فرستیم؛ آنجا استفاده دارد.» اما این استفاده چیست؟

پیگیری‌های بیشتر تصویر جالب‌تری را نمایان کرد. این تراول‌ها ظاهراً راهی افغانستان و پاکستان می‌شوند تا تسویه حساب قاچاقچیان سوخت را انجام دهند. در شرایطی که ایران درگیر جنگ است و بنزین، گازوئیل و نفت حکم طلا پیدا کرده‌اند، قاچاقچیان سوخت برای کاهش ریسک و فرار از شفافیت مالی، به شدت به تراول نیاز دارند.

سودآوری قاچاق سوخت آنقدر بالاست که قاچاقچیان حاضرند تراول را با قیمتی پایین‌تر از دلار سنتی (که ایرانی‌ها در هرات خریداری می‌کنند) تهیه کنند.

ضربه به نظام پولی و مالی

واقعیت تلخ این است که جمع‌آوری تراول از سطح کشور برای تسویه سوخت قاچاق در یک کشور دیگر، در شرایطی که بانک مرکزی این پول را برای گردش عادی مردم روانه بازار کرده است، مصداق روشن ضربه زدن به نظام پولی و مالی کشور است.

تراول‌هایی که قرار بود در شرایط غیرقابل پیش‌بینی جنگ، کار مردم را آسان کنند، حالا به ابزاری برای آسانی کار قاچاقچیان و خرید و فروش سوخت قاچاق تبدیل شده‌اند. برای سودجویان، فرقی نمی‌کند چه شرایطی بر کشور حاکم است؛ جنگ، تحریم یا گرانی، هیچ‌کدام جلوی سود آن‌ها را نمی‌گیرد.

راهکار

هر روز که جنگ طولانی‌تر می‌شود، قیمت سوخت بالاتر رفته و حاشیه سود قاچاقچیان بیشتر می‌شود. این موضوع همزمان به سیستم پولی کشور ضربه می‌زند و منابع انرژی حیاتی را از چرخه داخلی خارج می‌کند.

کلید شکستن این چرخه، برخورد جدی با قاچاق سوخت از مبدا ایران است. اگر سوختی برای قاچاق نباشد، تراولی هم برای تسویه آن نیاز نخواهد بود. در حال حاضر، مسئله قاچاق سوخت است که به بازار پول و ارز کشور سرایت کرده و برای حل آن باید از ریشه شروع کرد.