به گزارش بنکر (Banker)، در میان نوسانات شدید بازار غیررسمی ارز، پدیدهای جدید توجهها را جلب کرده است: فروش دلار با قیمتی پایینتر از نرخ بازار آزاد، اما فقط در ازای دریافت اسکناسهای درشت ریالی (ایرانچک).
این اختلاف قیمت، ریشه در نیاز برخی شبکههای خاص به نقدینگی فیزیکی و فرار از ردپای تراکنشهای بانکی دارد.
دلار ارزان بخرید!
مشاهدات میدانی از بازار ارز نشان میدهد که نرخ فروش دلار در قبال دریافت ایرانچکهای یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومانی، با نرخ رایج بازار آزاد تفاوت قابل توجهی پیدا کرده است.
در حالی که هر دلار آمریکا در بازار آزاد (میدان فردوسی و سبزه میدان) بین ۱۵۴ تا ۱۵۸ هزار تومان معامله میشود، برخی فروشندگان حاضرند هر دلار را به قیمت ۱۲۵ تا ۱۳۰ هزار تومان واگذار کنند؛ با این شرط که مبلغ پرداختی به صورت اسکناسهای درشت ریالی باشد.
ایرانچکهای درشت
این تفاوت چشمگیر قیمت، که در آن ارزشگذاری اسکناس درشت ریالی بر ارز ترجیح داده میشود، به نظر میرسد ناشی از نیاز برخی شبکههای خاص به نقدینگی فیزیکی و حذف ردپای تراکنشهای بانکی است.
در بخشهایی از اقتصاد که تمایلی به ثبت در سامانههای نظارتی وجود ندارد، ایرانچکهای جدید عملاً به ابزاری برای تسهیل جابجایی پول و کاهش حجم تراکنشها تبدیل شدهاند.
آلبرت بغزیان، کارشناس اقتصادی در این باره میگوید:
«ماهیت معاملات غیرشفاف به گونهای است که یا بر پایه ارز شکل میگیرد یا ریال نقد. حالا هرچه این ریال در قطعات درشتتری عرضه شود، لجستیک و جابه جایی آن تسهیل شده و ریسکهای انتقال برای فعالان این حوزه کمتر میشود. در شرایطی که نظارتهای بانکی بر تراکنشهای دیجیتال تشدید شده، تقاضا برای اسکناس درشت در برخی مناطق خاص و چرخههای غیررسمی به شدت بالا رفته است.»
زمانبندی اشتباه توزیع ایرانچکها
بغزیان همچنین به زمانبندی ورود این ابزارهای پولی به چرخه مبادلات انتقاد کرد و افزود:
«در حالی که الگوی مصرف مردم به سمت بانکداری الکترونیک و پرداختهای آنلاین تغییر کرده، اصرار بر توزیع اسکناسهای درشت در این مقطع، ضرورت کارشناسی نداشت. این اقدام ناخواسته بستری را فراهم کرده که نقدینگی به جای گردش در خدمت تولید، در خدمت معاملات خارج از شبکه و غیرشفاف قرار بگیرد. معرفی این موضوع به عنوان یک دستاورد پولی در شرایط فعلی، جای تامل دارد.»
شکاف قیمتی
کارشناسان اقتصادی معتقدند وقتی واسطهها حاضرند ارز خود را با تخفیفهای کلان نسبت به قیمت بازار آزاد واگذار کنند تا فقط «اسکناس نقد درشت ریالی» دریافت کنند، نشاندهنده این است که ارزش غیرقابل ردیابی بودن این پول برای آنها فراتر از سود حاصل از تفاوت قیمت دلار است.
این مسئله حاکی از رسوب نقدینگی جدید در بخشهایی است که هدفشان دور زدن نظارتهای مالی و فعالیت در محیطهای غیررسمی است. به نظر میرسد سیاستگذار پولی باید علاوه بر مدیریت حجم نقدینگی، بر «کیفیت نقدینگی» و شبکه توزیع خروجیهای نقدی بانکها نیز نظارت دقیقتری اعمال کند تا این سرمایهها بجای تسهیل امور معیشتی مردم، به محرکی برای فعالیتهای غیرمولد در حاشیه بازار تبدیل نشود.
منبع: ایسنا
دیدگاهها