تغییر رویکرد بانک مرکزی در تأمین نقدینگی بانک‌ها

به گزارش بنکر، عملیات بازار باز بانک مرکزی در آبان‌ماه با تحولی محسوس در حجم تأمین مالی شبکه بانکی همراه شده است. پس از شش حراج متوالی که از ۳۰ شهریور تا چهارم آبان در آنها مبلغ توافق بازخرید پذیرفته‌شده روی ۷۰ همت ثابت مانده بود، بانک مرکزی در دو حراج بعدی حجم پذیرش را به‌طور چشمگیری افزایش داد.

در حراج ۱۱ آبان، میزان ریپوی پذیرفته‌شده به ۱۶۶.۴۱ همت رسید و در حراج ۱۸ آبان با افزایشی دیگر، رقم ۳۳۴.۴۹ همت را ثبت کرد. به این ترتیب، حجم پذیرش در فاصله دو هفته از ۷۰ همت به بیش از ۳۳۴ همت رسیده است؛ افزایشی حدود ۳۷۷.۸ درصدی.

این تغییر تنها به افزایش مبلغ تأمین مالی محدود نمی‌شود. بررسی سفارش‌های ثبت‌شده نشان می‌دهد بانک مرکزی در حراج اخیر تقریباً تمام تقاضای شبکه بانکی را پذیرفته است؛ اتفاقی که در مقایسه با محدودیت پذیرش در حراج‌های قبلی، تغییر مهمی در نحوه اجرای عملیات بازار باز محسوب می‌شود.

پذیرش تقریباً تمام تقاضای بانک‌ها در حراج آبان

در حراج چهارم آبان، بانک‌ها و مؤسسات اعتباری ۲۸۲.۱۷ همت سفارش توافق بازخرید ثبت کردند، اما بانک مرکزی تنها ۷۰ همت از این درخواست‌ها را پذیرفت. به این ترتیب، نسبت پذیرش سفارش‌ها در آن مقطع حدود ۲۴.۸ درصد بود.

یک هفته بعد، با وجود کاهش حدود ۲.۸ درصدی مجموع سفارش‌ها و رسیدن آن به ۲۷۴.۳۷ همت، مبلغ پذیرش به ۱۶۶.۴۱ همت افزایش یافت. نسبت پذیرش نیز به حدود ۶۰.۶ درصد رسید.

اما در حراج ۱۸ آبان، شرایط متفاوت شد. از مجموع ۳۳۴.۷۸ همت سفارش ارسال‌شده، ۳۳۴.۴۹ همت مورد موافقت بانک مرکزی قرار گرفت. به این ترتیب، تقریباً ۹۹.۹ درصد تقاضای ثبت‌شده پذیرفته شد و تنها بخش ناچیزی از سفارش‌ها بدون پذیرش باقی ماند.

این تغییر نشان می‌دهد بانک مرکزی در حراج‌های اخیر محدودیت بسیار کمتری برای پذیرش درخواست‌های تأمین مالی بانک‌ها اعمال کرده است. البته نسبت بالای پذیرش سفارش‌ها به‌تنهایی اثبات‌کننده میزان کسری نقدینگی شبکه بانکی نیست و باید در کنار سایر شاخص‌های پولی و بانکی بررسی شود.

ریپوی جدید

یکی دیگر از ابعاد مهم حراج‌های اخیر، فاصله میان ارزش توافق‌های بازخرید جدید و قراردادهای سررسیدشده است. در حراج ۱۱ آبان، بانک مرکزی ۱۶۶.۴۱ همت ریپوی جدید پذیرفت، در حالی که ارزش توافق‌های سررسیدشده ۷۰.۳۱ همت بود. بنابراین، خالص تفاوت این دو رقم به ۹۶.۱ همت رسید.

در حراج ۱۸ آبان نیز از ۳۳۴.۴۹ همت ریپوی جدید، حدود ۱۶۷.۴۹ همت توافق سررسید شد. در نتیجه، تفاوت عملیات جدید و سررسیدشده به ۱۶۷ همت افزایش یافت.

مجموع این تفاوت در دو حراج اخیر حدود ۲۶۳.۱ همت است. این رقم نشان می‌دهد حجم تأمین مالی جدید از مسیر توافق بازخرید، در مقایسه با منابع سررسیدشده، افزایش قابل‌توجهی داشته است؛ هرچند برای محاسبه تغییر خالص نقدینگی شبکه بانکی باید سایر ابزارهای تأمین و جذب منابع بانک مرکزی نیز در نظر گرفته شوند.

در همین حال، افزایش حجم ریپو با تغییر نرخ این ابزار همراه بوده است. حداقل نرخ توافق بازخرید که در حراج‌های بیست‌وپنجم تا سی‌ام ۲۳ درصد بود، در حراج سی‌ویکم به ۳۲ درصد افزایش یافت و در حراج بعدی نیز در همین سطح باقی ماند.

به این ترتیب، بانک مرکزی همزمان با افزایش ۹ واحد درصدی نرخ ریپو، حجم پذیرش سفارش‌ها را نیز بالا برده است. این ترکیب نشان می‌دهد دسترسی بانک‌ها به منابع بازار باز از نظر مبلغ افزایش یافته، اما هزینه استفاده از این ابزار نیز بیشتر شده است.

نکته مهم آن است که افزایش ریپوی پذیرفته‌شده را نباید به‌معنای تزریق معادل آن به نقدینگی خالص اقتصاد تلقی کرد. بخشی از منابع این ابزار ممکن است جایگزین اضافه‌برداشت یا دیگر روش‌های تأمین مالی بانک‌ها شده باشد. بنابراین، ارزیابی اثر واقعی این سیاست بر پایه پولی و نقدینگی، به بررسی همزمان ترازنامه بانک مرکزی و وضعیت بدهی بانک‌ها نیاز دارد.