چه چیزی بازار ارز را به آشوب می‌کشاند؟

به گزارش بنکر (Banker)، در سرمقاله امروز روزنامه دنیای اقتصاد، دکتر ولی‌الله سیف، رئیس کل پیشین بانک مرکزی، وضعیت ناپایدار بازار ارز ایران را نقد و اصلاح فوری سیاست ارزی را ضروری دانست.

او تاکید کرد که نوسانات نرخ ارز، فاصله میان نرخ‌های رسمی و غیررسمی، رشد انتظارات تورمی و کاهش اعتماد عمومی به سیاستگذار، نشانه‌های ضعف در چارچوب سیاست ارزی و ناترازی‌های عمیق ساختار پولی و مالی کشور است.

عامل آشفتگی و رانت در اقتصاد

در حال حاضر، نظام ارزی کشور شامل چند نرخ متفاوت است: نرخ ترجیحی برای کالاهای اساسی، نرخ نیمایی و سنا برای تجارت رسمی و نرخ آزاد که عملاً مبنای تصمیم‌گیری بسیاری از فعالان اقتصادی شده است.

به گفته سیف، تعدد نرخ‌ها موجب آشفتگی اقتصادی، رانت، فساد و انحراف منابع از تولید به فعالیت‌های غیرمولد و سفته‌بازانه شده است.

تجربه سال‌های اخیر نشان داده هر چه فاصله میان نرخ‌های رسمی و آزاد بیشتر شده، هزینه‌های پنهان مداخلات دولت و از دست رفتن ذخایر ارزی بانک مرکزی افزایش یافته و پیام‌های غلط به بازار منتقل شده است.

 راهکار بازگرداندن ثبات

سیف نظام شناور مدیریت‌شده را بهترین چارچوب برای شرایط فعلی ایران دانست. در این نظام، نرخ ارز در دامنه‌ای مشخص و بر اساس عرضه و تقاضای واقعی تعیین می‌شود و بانک مرکزی تنها در مواقع شوک‌های شدید مداخله می‌کند.

او تاکید کرد که اجرای موفق این سیستم نیازمند سه محور اصلی است:

۱. یکپارچه‌سازی تدریجی نرخ‌ها

مسیر شفاف و ۱۲ تا ۱۸ ماهه برای همگرایی نرخ‌ها طراحی شود. ارز ترجیحی باید تدریجاً حذف شود و حمایت از اقشار آسیب‌پذیر از طریق پرداخت نقدی هدفمند انجام گیرد.

۲. مدیریت نرخ شناور و کنترل نوسانات

بانک مرکزی نقش مدیریت نوسانات را بر عهده گیرد و از ابزارهای بازار پول مانند قراردادهای آتی و اوراق ارزی برای کنترل ریسک استفاده شود.

۳. هماهنگی سیاست‌های ارزی، پولی و مالی

اصلاحات ارزی بدون انضباط مالی و کنترل کسری بودجه و نقدینگی پایدار نخواهد بود. استقلال عملیاتی بانک مرکزی پیش‌شرط موفقیت است.

مزایای اصلاح سیاست ارزی

اجرای نظام شناور مدیریت‌شده می‌تواند پیامدهای مثبت زیر را به همراه داشته باشد:

• کاهش رانت و فساد با حذف نرخ‌های ترجیحی

• افزایش کارآیی تخصیص منابع و هدایت به فعالیت‌های مولد

• تقویت اعتماد عمومی از طریق شفافیت و گزارش‌دهی بانک مرکزی

• کاهش فشار بر ذخایر ارزی با مداخلات محدود و هدفمند

• پیش‌بینی‌پذیری اقتصاد و امکان برنامه‌ریزی بلندمدت بنگاه‌ها

چالش‌ها و راهکارهای تکمیلی

سیف به محدودیت‌های تحریمی و دسترسی محدود به منابع بین‌المللی اشاره کرد و تاکید کرد تنوع بخشی به تجارت منطقه‌ای و تسویه با ارزهای محلی می‌تواند مکمل اصلاحات ارزی باشد. همچنین بازسازی اعتماد به بانک مرکزی با گزارش‌دهی شفاف ذخایر و مداخلات ارزی ضروری است.

 گذار تدریجی به ثبات ارزی

اقتصاد ایران در نقطه‌ای بحرانی قرار دارد و ادامه نظام چندنرخی غیرقابل قبول است. اصلاح تدریجی و شفاف سیاست ارزی، همراه با انضباط مالی، شفافیت و بسته‌های حمایتی هدفمند، می‌تواند زمینه بازگشت ثبات، رشد سرمایه‌گذاری و اعتماد عمومی را فراهم کند.