به گزارش بنکر، آیا افزایش قیمت نفت، رشد نرخ ارز یا بالا رفتن هزینههای تولید بهتنهایی میتواند یک اقتصاد را به سمت تورمهای نزدیک به ۱۰۰ درصد سوق دهد؟
تیمور رحمانی پاسخ متفاوتی به این سؤال میدهد. او در همایش «چشمانداز اقتصاد ایران ۱۴۰۵» تأکید کرد که شوکهای هزینهای اگرچه سطح قیمتها را بالا میبرند، اما بهتنهایی توان ایجاد تورمهای بسیار بالا و ماندگار را ندارند.
به گفته او، آنچه یک شوک اقتصادی را به بحران تورمی تبدیل میکند، نحوه واکنش سیاستگذار، وضعیت مالی دولت و شیوه تأمین کسریهای مالی است.
رحمانی برای توضیح این موضوع به تجربه کشورهای مختلف اشاره کرد. اقتصادهایی مانند آمریکا، فرانسه و آلمان در دهه ۱۹۷۰ با شوکهای شدید نفتی روبهرو شدند، اما تورم در این کشورها از کنترل خارج نشد.
در این میان، تجربه آلمان اهمیت ویژهای دارد. این کشور حتی در دوران اتحاد دو آلمان و با وجود هزینههای سنگین بازسازی بخش شرقی، توانست ثبات نسبی قیمتها را حفظ کند. از نگاه رحمانی، خاطره تاریخی آلمان از ابرتورم و پایبندی جدی سیاستگذاران به انضباط پولی، نقش مهمی در این موفقیت داشته است.
تجربه کشورها در مواجهه با شوکهای اقتصادی
| کشور | شوک یا چالش اقتصادی | نتیجه |
|---|---|---|
| آلمان | شوک نفتی و هزینههای اتحاد دو آلمان | حفظ ثبات نسبی تورم |
| آمریکا | شوک نفتی دهه ۱۹۷۰ | کنترل تورم با سیاستهای پولی |
| فرانسه | افزایش شدید قیمت انرژی | جلوگیری از تورم پایدار |
| هند | فشارهای جهانی بر هزینهها | مهار تورم و جلوگیری از بحران |
| مراکش | شوکهای هزینهای | حفظ ثبات نسبی قیمتها |
| ترکیه | ناترازی داخلی و سیاستهای پولی نامناسب | تشدید تورم |
| مکزیک | کسریهای مالی و سیاستهای نامناسب | تبدیل تورم به بحران مزمن |
ریشه تورم در ایران از نگاه تیمور رحمانی
رحمانی معتقد است برای شناخت علت تورم در ایران نباید فقط به ارقام بودجه عمومی نگاه کرد. به گفته او، بخش مهمی از مشکلات مالی دولت در قالب ناترازیهای پنهان شکل میگیرد؛ ناترازیهایی که در آمارهای رسمی بهطور کامل دیده نمیشوند.
او از زیان شرکتهای دولتی، یارانههای پنهان، تعهدات استخدامی و مشکلات نظام بانکی بهعنوان بخشی از این فشارهای مالی نام برد.
اما این ناترازیها چه زمانی به تورم تبدیل میشوند؟ زمانی که دولت نتواند آنها را از مسیرهای پایدار تأمین مالی کند. در چنین شرایطی، فشار کسریها به شبکه بانکی منتقل میشود، نقدینگی افزایش مییابد و در نهایت سطح عمومی قیمتها رشد میکند.
عوامل مؤثر بر شکلگیری تورمهای بالا
| عامل | تأثیر بر تورم |
|---|---|
| شوکهای نفتی و ارزی | افزایش مقطعی سطح قیمتها |
| ناترازی مالی دولت | افزایش فشار تورمی |
| تأمین مالی تورمزا | رشد نقدینگی و تداوم تورم |
| ضعف انضباط پولی | تشدید تورمهای مزمن |
| اصلاح بودجه و تأمین مالی پایدار | کاهش فشارهای تورمی |
رحمانی در پایان تأکید کرد که تجربه کشورهای مختلف یک پیام مشترک دارد؛ مشکل اصلی صرفاً وقوع شوکهای اقتصادی نیست، بلکه نحوه مدیریت این شوکها اهمیت دارد.
به اعتقاد او، اگر دولتها وضعیت مالی خود را شفاف کنند، ساختار بودجه را اصلاح کنند و کسریها را از مسیرهای غیرتورمی تأمین مالی کنند، احتمال شکلگیری تورمهای سنگین بهطور محسوسی کاهش مییابد. اما اگر این اصلاحات به تعویق بیفتد، حتی شوکهای محدود نیز میتوانند به بحرانهای تورمی طولانیمدت تبدیل شوند.
دیدگاهها