ادغام بانکها فرصتی برای بازنگری کلان و خرد

۱۴:۱۳ - ۱۳۹۶/۵/۴کد خبر: 193812
به قلم محمد رضا جوادیان/ مدیر اجرا و نظارت بر تامین مالی طرحها ، بانک توسعه و تجارت اکو

شاید بسیاری از مدیران و کارشناسان نظام بانکی بویژه در مراودات با همتایان خارجی خود یا مرور گزارشهای عملکرد سالانه ایشان متوجه شده باشند که برای بسیاری از عناوین ادارات و بخشها و همچنین سمتهای سازمانی بانکهای خارجی و نیز برخی عملیات معادلی در بانکهای ایرانی وجود ندارد و بالعکس و اینکه هر از چندگاهً عناوین جدید سازمانی و شغلی در بانکهای غیر ایرانی بوجود می آید .
دلیل اساسی این تفاوتهای مهم ، وجود نگرش سنتی فرم گرایی در بانکهای ایرانی  در قبال نگرش کارکرد گرایی ( functionalism )  و عمل گرایی ( Pragmatism) در بانکهای بویژه فعال در بازارهای توسعه یافته و در حال توسعه می باشد.
به طور نمونه اینکه در بانکهای ایرانی تمام یا برخی فعالیتهای مرتبط با خارج از کشور در اداره بین الملل جای گیرد، ناشی از معنایی است که از ظاهر یا فرم  کلمه " بین الملل " برداشت می شود حال انکه در هیچ بانک پیشرفته ای چنین اداره ای وجود ندارد و نگارنده بارها شاهد آن بوده است که این عنوان باعث تعجب و پرسش متخصصان بانکهای اروپایی و آسیایی واقع شده است. این تعجب زمانی بیشتر می شود که مجموعه ای از فعالیتهای غیر مرتبط از دیدگاه بانکداری بین الملل روز،  تحت دوایر چنین اداره یا مدیریتی در بانکهای کشور گنجانده شده است . نمونه دیگر در بانکهای ایرانی ارایه کارکردهای نوین بانکی ( نظیر مدیریت ریسک و تطبیق عملیات با قوانین و استانداردها - Compliance ) در قالب اداراتی است که به هیچ وجه با عملیات و تصمیم گیریهای مربوطه تماس ندارند. این خطا به علت ان است که به این مقوله ها یا کارکردهای مدرن از دیدکاه سنتی نگریسته می شود، حال انکه در تمامی متون کلاسیک و راهنما ، از چنین مقوله های نوینی با عنوان کارکرد یا Function یاد می گردد. این بدان معناست که این کارکردها فراتر از ساختار سازمانی  و در هر سه لایه اصلی بازاریابی و فروش (Front Office ), لایه میانی یا نظارت و بازدارندگی (Mid-Office) و لایه پسین یا پشتیبانی عملیات (Back Office ) بطور سیستماتیک جاری و ساری است. حتی از دیدگاه نقش گرایی مهم نیست که  واحدی با این نام در سازمان بانک وجود داشته باشد بلکه  آنچه حائز اهمیت است وجود موثر و روزآمد کارکرد مدیریت ریسک و تطبیق ( و نیز سایرکارکردهای نوین) در شرح وظایف و فرآیند عملیاتی  بانک   می باشد. به عنوان مثال آیا فرآیند راست آزمایی وضعیت و مشخصات مشتریان جدید (customer due diligence) در مقایسه با فهرست اشخاص حقیقی و حقوقی ممنوع المعامله یا مشکوک به اعمال غیرقانونی (مانند فرار مالیاتی ، پولشویی و... ) در بخش پیشین سازمان جز وظایف و فرآیند کاری هست یا خیر. آیا کارکنان بخش جلوگیری و مبارزه با پولشویی در شعب بانکها به پایه اطلاعاتی لازم و روزآمد تحت مدیریت اداره مبارزه با پولشویی دسترسی کافی دارند؟ آیا گزارش ریسکهای قانونی و عدم رعایت استانداردها در هر شعبه تهیه و بطور مستقیم و در اسرع وقت به واحد مربوطه در ستاد بانک ارسال و سپس بررسی و پاسخ یا اقدام لازم و بموقع اتخاذ می شود؟  آیا کارکنان آموزش لازم و کافی و استاندارد می بینند ؟ بسیاری پرسشهای مهم دیگر .
در تجربه مشترک نگارنده با موسسه حسابرسی بین المللی KPMG در خصوص یکی از بانکهای کشور در دهه ٨٠ شمسی ، به مجموعه پرسشهایی شامل موارد بالا، پاسخ منفی یا غیر شفاف داده شد که نشانه ای است از درک نادرست از مفهوم اساسی و چگونگی پیاده سازی کارکردهای بانکداری نوین.
در اینجا و با اتکا بر متون مرجع ، تجربیات و مشاهدات و اطلاعات نگارنده، مجموعه اقداماتی به منظور کمک به شناسایی و حل این مشکل جدی پیشنهاد می گردد که امید است مورد توجه دستاندرکاران ارجمند و صاحب نظران گرامی قرار گیرد:
الف) شناخت صحیح از رویکرد کارکرد گرایی ( Functionalism ) و الزامات آن در ساختار و فرآیندها
 ب) شناخت کارکردهای فعال در بانکداری روز و چگونگی پیوند زدن آنها به یکدیگر در مجموعه ای نظام مند و مطابق با استاندارد های ملی و بین المللی ( در این خصوص می توان از نظام بانکی کشورهای در حال توسعه الگوهای اولیه را برداشت نمود ).
ج) باز تعریف فرآیندها در مجموع عملیات بانکهای کشور با توجه صرف به کارکردهای روز بانکداری و بدون توجه به ساختار فعلی سنتی بانکها
د) تعریف و تعیین تخصصهای لازم برای هر کارکرد و در نتیجه در هر فرآیند
ر ) تعیین نقاط تماس فرایندها بر اساس چند معیار شامل :
    حفظ انسجام و روانی امور با توجه به ارتباطات و تشابه هر بخش از فرآیند و تخصصهای لازم ،
    جلوگیری از ایجاد تضاد منافع برای هر یک از پستهای سازمانی بویژه در نقاط تماس کارکردهای یک بخش سازمان بانک ( بخصوص در زمینه تجهیز و تخصیص منابع )
    آسانی نظارت و اعمال کنترل در نقاط مخاطره آمیز در چرخه عملیات ( ریسکهای اعتباری، بازار و عملیاتی بویژه اجتناب از مغایرتهای قانونی ، مقرراتی و معیارهای داخلی و بین المللی )  
    امتداد دسترسی کارکردهای نظارتی و بازدارنده از پایین ترین تا بالاترین سطوح  در داخل بانک و نیز تا مقامات ناظر بازار با توجه به مسولیت و وظایف ایشان. بدین منظور تعیین حداقل دو عضو غیر موظف هیأت مدیره پاسخگو به مقام ناظر از بین متخصصین خوش نام و سابقه و مورد تایید دستگاههای مسول ضروری به نظر میرسد. این افراد مسول ایجاد، راهبری، حمایت و روزآمد سازی کارکردهای نظارتی و بازدارنده در تمامی سازمان بانک هستند و مجازند سازوکاری استاندارد منطبق بر معیارهای بین المللی و قوانین کشور شامل مدیریت ریسک، حسابرسی داخلی، تطبیق  ( تصمیمات و عملیات با قوانین ، مقررات و استانداردها ) پیشگیری و مبارزه با پولشویی ، را در بانک خود شکل دهند. ( شایر بهتر باشد بمنظور وحدت رویه و سهولت نظارت و اصلاحات احتمالی بعدی دستورالعملهای مربوطه را بانک مرکزی تهیه و به بانکهای کشور ابلاغ نماید ).

ز) ایجاد و حفظ تمایز بین فرایندهای با تفاوت ماهوی در سه بخش اصلی بانک از مهمترین الزامات بانکداری نوین می باشد. بخش پیشانی سازمان که مسول بازاریابی و فروش است نباید در بخش میانی که موظف به کنترل و بازدارندگی می باشد، دخالت کند. بخش پسین سازمان که مسول فراهم آوردن منابع لازم برای ایجاد و ادامه فعالیتهای بانک و پشتیبانی از آنها می باشد،  مجاز به دخالت در عملیات بازاریابی و فروش نمی باشد. در عین حال امتداد عملیات نظارت و بازدارندگی به هر دو بخش بازاریابی – فروش و پشتیبانی ضروری است که از طریق کارکنان مسول ( نظیر مسول راست آزمایی مشتریان در شعب یا واحد مشتریان عمده ، مسول سنجش ریسک بازار در واحد یا واحدهای معاملات داراییهای مالی مانند اتاق معاملات ارزی ، شرکتهای صرافی بانکها ، شرکتهای کارگزاری بورس اوراق بهادار و...  ) صورت می پذیرد. به سخن دیگر کنترل کیفیت درهر سه لایه سازمان بانک و تحت نظارت مدیریت ارشد بانک و مقام ناظر بازار جاری و ساری است.

س) نگرش کارکردی ، سیستماتیک و بازار محوربه تامین و تجهیز منابع که اصلی ترین فعالیت واسطه های مالی باشد، در بانکداری مدرن از اهمیت بسزایی برخوردار است چراکه عدم وجود آن می تواند ریسکهای جدی و متفاوتی را متوجه بانک نماید. برای این منظور ایجاد کارکرد استاندارد مدیریت داراییها و بدهیها به شکل علمی ، پویا و مبتنی بر سنجش و اندازه گیری مداوم معیارهای کمی از قبیل نقدینگی مناسب ، تاثیرات تحولات بازار بر وضعیت مالی بانک در حال و آینده ، تعیین آستانه تحمل و اقدام برای ریسکهای نقدینگی و بازار و ... الزامی است.

ش) کارکردهای استاندارد بانکداری مدرن شامل تامین وتخصیص منابع بر اساس شرایط کنونی و آتی بازار با کمترین ریسک و هزینه و بالاترین بازدهی مطمین، شناخت و نظارت بر وضعیت مشتریان (یا KYC Know Your Customer) و مشتری مشتریان ( KYCC ) با توجه و اعمال تعریف استاندارد کنونی از مشتری ( که عبارتست از تمامی طرفهای مرتبط با هرفقره عملیات بانکی )  

ص) مدیریت همه جانبه ، منسجم و دقیق ریسک ، حصول اطمینان از تطبیق عملیات با قوانین،  مقررات و استانداردهای داخلی و بین المللی -Compliance - ( بویژه با توجه به الزامات بین المللی و ملی از قبیل جلوگیری و مبارزه با سواستفاده از نظام و یازارهای مالی برای پولشویی یا تامین مالی هر گونه عمل غیر قانونی و حتی خلاف عرف برای اجتناب از ریسک شهرت ). ضروری است . برای تهیه و ارسال گزارشهای نوبه ای و موردی کارکردهای مدیریت ریسک و تطبیق به مدیر ارشد اجرایی و اعضای هیئت  مدیره و عندالزوم مقام ناظر بازار سازو کار مناسب تدارک دیده شود. بدین منظور و نیز برای پشتیبانی ، حمایت و نظارت بر کارکنان شاغل در این فرآیندها ، می توان واحدهایی را در ستاد بانک در نظر گرفت. طبق معیارهای کنونی ، چنین واحد ستادی مجاز است در صورت عدم توجه نفرات بالاتر در سلسله مراتب سازمانی و بمنظور حفظ و صیانت از منافع دینفعان بانک ، مراتب عدم رعایت مقررات را به مقام ناظر بازار گزارش نماید بدون آنکه برای این اقدام مجازات شود.

ض) حسابرسی داخلی که مهمترین وظیفه اش حفظ وًارتقای کیفیت تمامی کارکردهای بانک است و این امر را با مرور و بروز رسانی مقررات و کارکردها، و حق دسترسی به تمامی اسناد، سوابق عملیات و کارکنان، دریافت گزارشهای نوبه ای و موردی از سایر بخشهای بانک ( بویژه کارکردهای عملیاتی و نظارتی ) و ارایه گزارش به اعضای غیر موظف هییت مدیره انجام می دهد. مسول کارکرد حسابرسی داخلی در چهارچوب فرایندهایی نظیر کمیته حسابرسی قرار گرفته و در مقابل هیئت مدیره و یا نمایندگان ذینفعان بانک مسول می باشد.
به منظور اجرای موارد بالا و با توجه به شرایط بازار بین المللی و داخلی هر بانک ، به نظر می رسد وجود قوانین ، مقررات و استانداردهای حرفه ای وًالبته به روز رسانی و تبعیت از آنها،  تنها راه حل مدرن سازی صنعت بانکداری می باشد. چنین معیارهای قانونی و حرفه ای با تعریف دقیق وًجزیی کارکردهای لازم در چهارچوب فرآیند اجرایی کلان و خرد بانک و البته به منظور پیاده سازی راهبردهای دستیابی به اهداف بانک ، به عمل در می آیند.
لازم به ذکر است توزیع و تفویض میزان لازم و کافی مسولیت و اختیار به تمامی رده های شغلی برای دستکم حفظ کیفیت ونیز ایجاد سازوکار مناسب برای ترغیب و تشویق پیشنهادات سازنده و مفید تمامی کارکنان در نحوه اجرای فرآیندها و عملیات شرط اساسی صیانت و موفقیت هر سازمانی است.   
واپسین و شاید مهمترین موضوع آن است که آگاهی و اعتقاد کامل مدیران ارشد نظام بانکی هر کشور به دلایل و الزامات بانکداری نوین و نتایج مثبت کوتاه و دراز مدت آن پیش نیاز حیاتی استقرار ، تداوم و اثر بخشی تفکر و کارکردهای هر سیستم و سازوکارهای مرتبط با آن است . بنابراین آموزشهای استاندارد، لازم و کافی در سطح کلان از جمله تاثیرات ملی و حتی ببن المللی بانکداری نوین بروضعیت اقتصادی و بازارهای مالی و تجاری و عملکرد و سودآوری بانکها درهرکشورو نهایتا بر جایگاه و زندگی حرفه ای مدیران ( هم افزایی انگیزه های بیرونی و درونی ) شاید نخستین گام باشد.

آموزش :
با توجه به وجود و اعمال معیارهای بانکداری سنتی در کشور و مسولیت مستقیم مدیریت ارشد نظام بانکی و هر یک از بانکها برای مدرن سازی این صنعت ، پیش و بیش از هر چیز ، ایجاد آگاهی لازم و کافی در این سطوح ضروری است که البته برای ادامه تحول لازم است چنان قانع کننده ، موثر و جذاب باشد که مراحل بعدی از قبیل آموزش مدیران میانی و ایجاد و اجرای سازو کارهای بانکداری مدرن همچنان و پیوسته از حمایت مدیران ارشد برخوردار باشد. به سخن دیگر و بر اساس تجارب پیشین تا زمانی که دلایل و مزایای بانکداری نوین ( سود مطمین و قابل پیش بینی مبتنی برفرآیند علمی و شفاف تصمیم سازی و اجرا در تمامی مراحل ) مورد باور و پذیرش ذینعان ومدیران ارشد نظام بانکی قرار نگیرد ، بعید به نظر می رسد که حتی ایجاد بستر قانونی و اجرایی راه به جایی ببرد. چراکه بانکداری مدرن نظیر هر تحول اساسی دیگری بویژه در ابتدا محدودیهایی را در بر دارد. به عنوان نمونه رتبه بندی اعتباری مشتریان در کنار تعیین حد ریسک اعتباری قابل تحمل برای پرتفوی وام و تسهیلات در هر بانک ، محدودیتهایی را برای فرایند اعطای وام و تسهیلات به همراه دارد.
براین اساس شاید بهتر باشد در گام نخست و با همفکری متخصصان راهکاری مناسب برای ارایه قانع کننده دلایل ، ویژگیها و الزاماو نتایج بانکداری نوین به ذینفغان و مجریان ارشد تدوین شود.

پیشنهاد : سمینار/ کارگاه بانکداری نوین برای اعضای هیِـأت مدیره و عامل بانکها با ارسال سرفصل مطالب مصوب بانک مرکزی  ( نمونه زیر )

الف) مبانی
خاستگاه بانکداری مدرن
تحولات از دهه هفتاد میلادی تا کنون
تاثیرات بازاریابی و فروش به مشتریان به صورت انفرادی
پیچیدگی جرایم مرتبط با بازارهای مالی
لزوم و اهمیت صیانت از منافع ذینفعان و تداوم اعتماد به بازارهای مالی
جایگاه و تاثیر روشهای علمی در بانکداری مدرن با هدف قابل پیش بینی بودن ریسک و سود

ب) الزامات
کمی نمودن چشم انداز ، ماموریت و راهبردهای دسترسی به آنها به شکل برنامه کاری
شناخت، پایش و مهار دقیق و موثر ریسک به هرشکل پیش، حین و پس از عملیات بر اساس سناریوهای از پیش تهیه شده در چهارچوب برنامه کاری
تعریف و تهیه منابع مورد نیاز برای اجرای برنامه از قبل

ج) اجرا
مرور فرایندها ی کاری حاضر در بانک و اصلاح و تغییر آنها برای مطابقت با مبانی و الزامات بالا
گنجاندن صحیح ، منسجم و کارآمد فرآیندهای بانکداری مدرن از قبیل مدیریت داراییها و بدهیها، مدیریت ریسک  ، حسابرسی داخلی (Compliance(  انطباق تصمیمات و عملیات با قوانین ، مقررات و استانداردها     

 در بین فرآیندهای بانک
به حداقل رساندن تضاد منافع درتصمیم گیریها با تفکیک کارکرد / فرآیند بازاریابی و فروش از تصمیم سازی اعتباری، سپردن مسولیت کارکردهای نظارتی و بازدارنده به عضو یا اعضای غیر موظف هییت مدیره
تفکیک سه بخش اصلی سازمان  بانک به منظور اجتناب از تضاد منافع و تداخل وظایف :


در صورت تاکید برای ارایه دوره جداگانه برای بخش ارزی بانکها :
کارگاه بانکداری نوین در عرصه بین المللی

عناوین :
پیش زمینه ، مبانی و بانکداری نوین
دیدگاه کارکرد و عمل گرایی به جای روشهای سنتی فرم گرایی
  الزامات و معیارهای بین المللی برای موسسات مالی : شفافیت – مدیریت مداوم و پویای ریسک ، پاسخ گویی و

مسولیت اجتماعی
 دنیای مجازی : بستری رو به گسترش و قابل اتکا برای دسترسی ، شناخت و پاسخ به نیازها و دریافت بازخوردهای مشتریان به صورت انفرادی با حفظ امنیت ، حریم خصوصی ومنافع تمامی ذینفعان     

الزامات بین المللی بانکداری نوین
 قوانین
 مقررات  
 تفاهمات بین المللی   
 استانداردهای حرفه ای بین المللی    

کارکردهای بانکداری نوین
    - مدیریت جامع و پویای ریسک
    - حصول اطمینان از آگاهی و رعایت قوانین ، مقررات و معیارهای بین المللی و ملی در تصمیمات وعملیات  
    - حسابرسی داخلی ( ابزار کنترل، ارتقای کیفیت و روزآمد سازی معیارها و موازین در کل سازوکارهای درونی و مراودات و روابط بیرونی سازمان  )   

 لزوم و چگونگی بازنگری فرآیند و عملیات بین المللی بانکها:
- شناسایی و راست آزمایی مشتریان بر اساس موازین و معیارهای بین المللی و پایش وضعیت آنان
- شناسایی و راست آزمایی بانکهای کارگزار بر اساس موازین و معیارهای بین المللی و پایش وضعیت آنان
- شناسایی ریسکها در هر یک از مراحل طراحی و فروش محصولات وعملیات  به همراه تعریف و تدوین دستورالعمل چگونگی اندازه گیری و مهار آنها

نکته:تهیه دستوالعمل جامع مدیریت ریسک برای تمامی فرایندها و عملیات یکی از مهمترین الزامات و اقدامات برای بانکهای ایرانی است و حتی از آنجا که ریسک های مشتریان نیز می تواند بانک را متاثر نماید ، برای هر محصول و حتی گروه مشتریان – به عنوان نمونه ریسک متقاضیان اعتبارات اسنادی وارداتی و صادراتی - لازم است ، راهکار و در صورت امکان محصول طراحی و به آنان عرضه نمود.       

ایجاد پایه اطلاعاتی مناسب و روز آمد از مقررات و معیارها و موازین داخلی و بین المللی برای کارکنان مربوطه و آموزش ایشان
ایجاد پایه اطلاعاتی لازم شامل موارد و مصادیق نقض تحریمهای بین المللی و مناطقی که بانک به دلیل واحدهای برون مرزی ( نظیر شعب اروپایی بانکهای ایرانی ) یا عملیات خود در معرض قوانین آنها قرار دارد.   


خبرهای مرتبط:



» ارسال نظر
نام:
آدرس ایمیل:
متن: *
عدد روبرو را تایپ نمایید



آخرین اخبار

تمدید دوره باشگاه مشتریان بانک ایران زمین

بانک‌ها پیامک دیرکرد وام می‌فرستند

۷ عاملی که یک بانک را سودده می‌کند

مبنای سوددهی در بانک مهر اقتصاد

توزیع کتاب های اهدایی بانک گردشگری

مقاله بانک اقتصادنوین، مقاله برتر شد

رییس مطالعات بانک انصار پژوهشگر برتر شد

سیاست‌های اعتباری جذاب بانک مهر اقتصاد

ارائه بن‌کارت در شعب بانک کارآفرین

حمایت بانک تجارت از پژوهشگران

هیجان در بازار سکه کاهش می یابد

توزیع ۵هزار بن‌کارت در نمایشگاه کتاب‌بوشهر

نخستین صندوق زمین و ساختمان افتتاح شد

امکان پرداخت اقساط وام در اینترنت بانک سینا

بورس تهران بار دیگر کانال شکنی کرد

کاهش قیمت سکه و دلار در بازار/جدول

زمانی برای یکسان‌سازی نرخ ارز

ارائه خدمات تامین اجتماعی از تلفن همراه

اعلام مبلغ کارمزد پرداختی بانک ها

ضعف‌های نظام بانکی یک‌شبه رفع نمی‌شود

مؤسسان غیرمجازها با پول مردم قصر خریدند

اول هفته کاهشی دلار در صرافی ها /جدول

یارانه ۶ گروه خاص در سال۹۷برقرار است

سکه بهار آزادی درصرافی‌ها ارزان شد/جدول

اوضاع نظام بانکی ایران نگران کننده است

بانک صنعت برای ۱۵۰ نفر اشتغالزایی می‌کند

آخرین خبرها از حساب‌های بانکی فریز شده ایرانیان در چین

وصول مطالبات بانک ها تسهیل می شود

تزریق نخستین پول پسابرجام به اقتصاد

بانک تجارت حامی جایزه ملی"یحیی"